أبو ريحان البيروني ( مترجم : اكبر دانا سرشت )

ج مقدمه 32

آثار الباقيه ( فارسى )

من ديدم انجام دادن اين خواهش كارى بسيار دشوار و سخت است و بدين زوديها نمىشود بدان دست‌رسى يافت و اگر كسى بخواهد اين خواهش را انجام دهد در حدود مطالب بديهى و ضرورى نيست كه شبهه‌اى در قلب واقف بدان نگذرد و ليكن از علو دولت ولينعمت و مولاى خود امير سيد اجل منصور شمس المعالى ( كه خداوند قدرت او را ادامه دهاد ) در فراغ بال براى جستجوى اين مآخذ و بذل مجهود در انجام اين تكليف باندازه‌اى كه علم من از آنچه شنيده و يا ديده‌ام برسد كمك خواستم و چون پيش از اين جامه‌ى خدمت فرخنده را پوشيده بودم اين كار مرا جرأت داد كه بار ديگر جسارت كنم و اين كتاب را هم بمجلس بلندمرتبه تقديم نمايم تا خدمت من تجديد شود و بدين خدمت از نو جامه‌هاى فخر ، كه ياد آن براى من همواره در روزگار پايدار بماند و شرف آن با عقاب من تا ساليان درازى ارث رسد ، بپوشم . اميد است كه اين جسارت را از بندگان خود چشم‌پوشى كرده و اين عذر را برأى صايب خود قبول فرمايند و اكنون آغاز به مقصود كنيم . گوييم : نزديكترين سببى كه مرا به آنچه از من پرسيده‌اند مىرساند شناسايى اخبار امم سالفه و تواريخ قرون گذشته است و بيشتر اين احوال عادات و اصولى است كه از ايشان و نواميس ايشان باقى مانده و اين كار را از راه استدلال بمعقولات و قياس معقول به محسوس نميتوان دانست و منتها راه موجود اين است كه از اهل كتب و ملل و اصحاب آراء و نحل كه اين گونه تواريخ مورد استناد آنهاست تقليد و پيروى كنيم و آنچه آنان براى خود مبنا قرار داده‌اند ما نيز چنين كنيم . و پس از آنكه فكر خود را ، از عوامل زيان‌آورى كه بدان معتاد شده از قبيل تعصب و غلبه و پيروى از هوا و رياست‌طلبى كه سبب هلاك بسيارى از مردم است و مانع ديدار حق و حقيقت ، پاك ساختيم بايد آراء و گفته‌هاى ايشان را در اثبات اين مقصود به يكديگر بسنجيم . اين روش بهترين راهى است كه ما را به حقيقت مقصود مىرساند و نيرومندترين