أبو ريحان البيروني ( مترجم : اكبر دانا سرشت )

251

آثار الباقيه ( فارسى )

تقديم و تأخير فصح چگونه انجام مىيابد براى دانستن سالهاى يهود اينطور بايد عمل كنيم : استقبال پس از اعتدال ربيعى را در حدى كه فصح ميان آن دو طرف دور مىزند حساب كنيم و بعدا ببينيم كه چه روزى از اين حد ما بين طلوع آفتاب در آن تا طلوع آفتاب از فردا واقع مىشود پس اگر يكى از روزهايى شد كه فصح را در آن جايز مىدانند كه مطلوب بدست آمده و اگر در روزهايى شد كه جايز نمىدانند يعنى روزهاى منسوب بكواكب سه‌گانه سفلى فصح را يكروز بتأخير مىاندازيم و تأخير فصح را به لغت عبرى دحى مىگويند و همين كار را بعينه براى فصح مقدم مىكنند كه تا وقوف بر آن يابند و بر علامت آن دو مىافزايند پس اول تشرى كه براى دو فصح متوسط است جمع مىشود و ما بين اين دو فصح را از ايام بدست مىآوريم و اگر از ايام سال خورشيدى زيادتر باشد سالى كه در آن فصح اخير است عبور است و اگر كمتر باشد عبور نيست و به اين طريق معرفت اين كيفيت اولى دون كيفيات ثوانى امكان مىپذيرد چه ، فصح بسا تأخير مىافتد با آنكه در نزد يهود تقديم آن است و يا پيش مىافتد و واجب نزد يهود تأخير آن است و به اين جهت حال فصح در نقصان و اعتدال و تمام حقيقتا معلوم نمىشود و بلكه استقبال در يكى از دو طرف حدى كه فصح در آن دور مىزند واقع مىشود و هريك از نيرين در رؤيت موضع اوسط خود را در تقدم و تأخر به مقدار مجموع تعاديل كلى خود مخالفت مىكنند و اين‌چنين استقبال براى استعمال صلاحيت نخواهد داشت و استقبالى را كه پيش از آن و يا بعد از آن است مىگيرند و از اين سبب ميان حساب يهود و اين عمل خلاف واقع مىشود حتى اينكه سال نسانزد يهودان عبور است و اين حساب ناطق خواهد بود كه بسيط است و يا به عكس . همچنين ميان يهود و نصارى در عبور خلاف است چنان كه در باب روزه‌ى ايشان بخواست خدا بيان خواهيم كرد و چون خلاف ميان اين دو گروه دست دهد و به حكم ما رضايت دهند بايد به دو استقبال فصح ايشان نظر كنيم و آن استقبالى كه ماه در آن در اواسط سنبله و يا اواسط عقرب واقع است و يا اينكه آفتاب در آن از برج حمل خارج مىشود بنا بهر دو قول مرذول و ناپسنديده است و خلاف آن