أبو ريحان البيروني ( مترجم : اكبر دانا سرشت )

222

آثار الباقيه ( فارسى )

است و آن را محزور صغرى مىكنيم و هرچند محزور كه بدست آمد در دو روز و 16 ساعت و 595 حلق ضرب مىكنيم و اين مقدار باقيمانده‌ى ايام محزور صغير است اگر آن را هفت هفت طرح كنيم و حاصل جمع را محفوظ مىداريم سپس به باقيمانده‌ى سالها كه كفايت به محزور بودن نمىكند مىنگريم و بايد ببينيم كه مطابق حساب بهزيجوح چند عبور و چند محزور در آن موجود است آنوقت عدد بسايط را در چهار روز و هشت ساعت و 878 حلق ضرب مىكنيم و اين دو حاصل ضرب را هم با حاصل جمع پيش جمع مىكنيم و پنج روز و 14 ساعت همواره به باقيمانده مىافزاييم و اين مقدار دورى وقت اجتماع از اول شب يكشنبه اول سال از سالهاى آدم است . سپس هر 1080 حلق را به يك ساعت تحويل مىكنيم و هر بيست و چهار ساعت را به يك روز و ايام را هم به هفته مبدل مىكنيم و هر اندازه كه از هفته باقى ماند دورى آن است از شب يكشنبه و بهرجايى كه اين حساب منتهى گشته وقت اجتماع در اول تشرى آن خواهد بود . يك مسئله تمرينى ما براى يكى از ساليان اسكندر به جهت تسهيل عمل و كم كردن زحمت ديگران ، حساب مىكنيم . هركس بخواهد بداند در اول تشرى كى اجتماع مىشود بايد سالهاى اسكندر را بگيرد همواره 12 سال كه باقيمانده محزور اصغر است پيش از اسكندر از آن بكاهد و باقيمانده را بر 19 قسمت كند و حاصل تقسيم محازير صغرى است و اگر هم سالها وفا كردند محازير عظمى كند و هر اندازه كه از سالها باقى ماند بنابر حساب صحيح از محزور گذشته و اگر در اين تقسيم محازير عظمى باشد آن را در جدولى كه مخصوص بدان است داخل مىكنيم در مقابل آن ايام و ساعات و حلق به دست مىآيد و محزورهاى صغرى را هم در جدولى كه براى او ساخته شده داخل كنيم و در مقابل آن ايام و ساعات و حلق‌ها را بدست آوريم و هر جنسى را با جنس خود جمع كنيم و هر 185 را بيك ساعت و هر 24 ساعت را بيك روز تحويل بايد كرد و ايام را نيز بهفته بايد تبديل نمود و آن اندازه كه باقى ماند از اول شب يكشنبه