أبو ريحان البيروني ( مترجم : اكبر دانا سرشت )

83

آثار الباقيه ( فارسى )

يهود از اين ادوار پنج‌گانه خواستند يكى را انتخاب كنند كه حفظ آن آسانتر باشد و جز دور هشت‌تايى و نوزده‌تايى داراى اين وصف نبود . ولى باز هم ديدند كه دور نوزده‌تايى از دور هشت‌تايى با سالهاى شمسى موافق‌تر است زيرا روزهاى اين دور نزد يهود ( 6939 ) روز است باضافه 16 ساعت و 595 جزء ساعت و اين اجزاء را بعبرى حلق مىگويند و هر ساعتى 180 حلق است بدين سبب است كه اگر بما دقايق ساعات را كه در هر ساعت شصت مىباشد بدهند و بخواهيم آن را به حلق تحويل كنيم بايد آن را ضرب در 18 كنيم كه تا حلق بدست آيد . و اگر عكس اين قضيه را بخواهيم حلق را در دويست ضرب مىكنيم و حاصل ضرب آن ثالثه‌هاى ساعت خواهد شد و آن را بهرچه قابل رفع است رفع مىكنيم وقتى اين دو را تبديل به حلق كنيم اين عدد بدست مىآيد 179876755 و سال شمسى نزد يهود سيصد و شصت و پنج روز و 5 ساعت 4104 / 3791 ساعت است كه تقريبا 990 حلق مىشود و چون سال شمسى را بخواهيم تبديل به حلق كنيم 9467190 حلق بدست مىآيد كه چون حلق دور نوزده‌تايى را بر آن تقسيم كنيم خارج قسمت ما نوزده سال شمسى به اضافه‌ى 145 حلق است كه تقريبا 7 / 1 ساعت مىشود و مقدارى كم و اگر مقصود ما بدست آوردن حلق دور هشت‌تايى باشد چون مقدار آن دو هزار و نهصد و بيست و سه روز و دوازده ساعت و هفتصد و چهل و هفت حلق است مجموع آن 755777867 حلق مىگردد كه چون آن را بر حلق سال خورشيدى تقسيم كنيم هشت سال شمسى بدست مىآيد و يك روز و سيزده ساعت و سيصد و هشتاد و هفت حلق باقى مىماند و يك پنجم و يك ششم ساعت بتقريب حاصل مىشود . پس دور نوزده‌تايى به صحت و صواب نزديكتر بود و اولويت داشت كه آن را به كار بندند « 1 »

--> ( 1 ) - در دور نوزده‌تايى پس از تقسيم حلق‌هاى سال خورشيدى ، بر حلق‌هاى دور نوزده‌تايى درست 19 سال تمام بدست مىآيد باضافه 7 / 1 ساعت و كسرى كوچك ولى اگر حلق - هاى سال خورشيدى را بر حلق‌هاى دور هشت‌تايى قسمت كنيم خارج قسمت غير از 8 سال تمام يك روز و سيزده ساعت و 5 / 1 ساعت بتقريب زيادتر دارد كه با زيادى دور نوزده‌تايى قابل سنجش نيست بنابراين دور نوزده‌تايى اولى و اقرب به درستى است .