أبو ريحان البيروني ( مترجم : اكبر دانا سرشت )

75

آثار الباقيه ( فارسى )

اهل خوارزم روزهاى زائد ( پنجه از ديده شده ) را كه به آخر اسبندار مجى پيوسته است هريك را بتوالى و به ترتيب به نامهاى نخستين روزهاى ماه مىناميدند تا آنكه در نتيجه روز پنجمين اسبندارمجى ناميده ميشد و چون اين پنج روز به آخر مىرسيد در سال آينده نيز از ريمژد آغاز ميكردند و خوارزميان براى اين پنج زايد نام خاص استعمال نمىنمودند و اكنون هم كسى اين نامها را نمىداند و من بر اين گمانم كه ايشان نيز مانند پارسيان و سغديان در اين نامها اختلاف داشتند و علت اينكه ما از اين اخبار بىخبر مانده‌ايم اين است كه قتيبة بن مسلم باهلى نويسندگان و هربدان خوارزم را از دم شمشير گذرانيد و آنچه مكتوبات از كتاب و دفتر داشتند همه را طعمه‌ى آتش كرد و از آن‌وقت خوارزميان امى و بيسواد ماندند و تنها اعتماد ايشان در نيازمنديهاى تاريخ به نيروى حافظه است و چون زمان طولانى شد مورد اختلاف خود را فراموش كردند و آنچه را كه همگى بر آن بودند در خاطرها بماند . اما روزهاى سه‌گانه كه در اين ايام اتفاق افتاده ايرانيان هر روزى را بروز پس از آن نسبت ميدهند و با آن تركيب مىكنند و مىگويند دىبآذر و دىبمهر و دىبدين ولى اهل خوارزم و سغد برخى نيز چنين مىكنند و برخى در لغت خود لفظ اول و دوم و سوم را بهريك از اين سه مىافزايند . فارسيان در آغاز سلطنت خود هفته نداشتند زيرا اولين اشخاصى كه هفته را استعمال كردند اهل مغرب بودند خصوص اهل شام و حوالى آن‌كه چون انبياء در اين ناحيه ظهور نمودند از هفته اولين كه آغاز جهان در آن بود مردم را اخبار كردند چنان كه تورات ناطق است سپس از اهل شام در ديگر امم انتشار يافت و عرب عاربه به واسطه قرب جوار و تعرب اسمعيل بن ابراهيم در اين كار از شاميان پيروى كردند . تاكنون اطلاع نيافته‌ام كه هيچ ملتى از ايرانيان و هنديان و خوارزميان جز مصريان قديم پيروى كرده باشد چه همانطور كه گفتم ماه را به نامهاى روزهاى