أبو ريحان البيروني ( مترجم : اكبر دانا سرشت )
71
آثار الباقيه ( فارسى )
كه هزارهزار دينار انفاق مىكردند و آن روز را بزرگترين اعياد ميگرفتند و نام آن را عيد كبيسه مىگذاشتند و در چنين سال پادشاه از رعاياى خويش خراج نمىستاند . علت اينكه فارسيان اين چهاريكها را كه در هر چهارماه يك روز مىشود اين يك روز را بيكى از ماهها يا باندرگاه نمىافزودند اين است كه مىگفتند كبس بر شهور واقع مىشود نه بر ايام زيرا كه زيادتى شمارهى ماهها را خوش نمىداشتند و علت ديگر آنست كه بر ايشان واجب و لازم است كه روزى را كه در آن زمزمه مىكنند بايد نام آن را هم بياورند پادشاهان ساسانى براى هر روزى يك نوع رياحين و شكوفه و يك نوع شراب ترتيب داده بودند كه به رسمى منظم در جاى خود مىگذاشتند و در همين ماه اين ترتيب و تنظيم را مخالفت روا نمىداشتند . سبب اينكه پنج روز زايد را به اواخر آبانماه و ميان آذرماه قرار مىدادند اين بود كه فارسيان چنين گمان مىكردند مبداء سالهاى ايشان از آغاز آفرينش نخستين انسان است و آن روز هرمزد در ماه فروردين بوده كه آفتاب در نقطه اعتدال ربيعى و در ميان آسمان بوده و اين وقت آغاز سال هفت هزارمين از سالهاى عالم است و اصحاب احكام از منجمين نيز اينطور گفتهاند كه سرطان طالع عالم است « 1 » و بيان اين مطلب آن است كه آفتاب در اول ادوار سند و هند در ميان دو نهايت عمارت زمين بوده « 2 » و چون امر بدينقرار شد سرطان طالع عالم مىشود و نزد ايشان براى دور و نشوء ابتدا مىشود . گفتهاند كه از اين سبب سرطان طالع عالم شد كه رأسا به ربع معمور
--> ( 1 ) - قدما يعنى منجمان براى هر مولودى طالعى قائل بودند و اين اشخاص كمكم دستدرازى به خود عالم نمودهاند و زايچه آن را گرفتهاند و طالعش را سرطان دانستهاند . ( 2 ) - علماى هيئت براى آبادانى و عمران زمين دو حد قائل بودند كه مبدأ آن خط استوا مىباشد و تا حدودى از شمال و جنوب خط استوا آبادى و عمران قائل بودند و با آنچه از آبادى زمين امروز گفتگو مىشود تفاوت فاحش دارد .