عبد الحسين جواهر كلام
749
تربت پاكان قم ( فارسي )
شويد ، خواهيد فهميد كه مباحثهء من ، به مراتب از مباحثهء ميرزاى نائينى مفيدتر است . پدرم گفت : « راستى هم ، چنين بود . من بعدها كه بيشتر به درس ميرزا رفتم ، متوجه شدم كه درس ايشان واقعا مفيد است . شيوهاى كه ميرزا داشت ، مخصوص به خودش بود . آن مرحوم وقتى مطلبى را مىگفت ، از شاگردان نظرخواهى مىكرد و از آنان مىخواست كه در جلسهء بعد ، نظرشان را راجع به آن مطلب بگويند . به خاطر همين ، طلاب مجبور مىشدند تلاش كنند ، تا نفيا و اثباتا ، مطلبى براى ارائه به استاد داشته باشند . اين روش ، استعدادپرور بود و شاگردان را رشد مىداد . درست بر خلاف روش ميرزاى نائينى كه ايشان ، بنا بر آنچه مىگويند ، خيلى كم به شاگردان اجازهء اظهارنظر مىداد » . حوزه : اساتيدى كه حضرتعالى از محضر آنان بهره بردهايد ، چه شيوهاى در ارائهء درس داشتند ؟ از اساتيد اين جانب ، آيتاللّه حائرى يزدى ، تقريبا روش ميرزا را داشت . ايشان به شاگردان ، مجال مىداد تا اظهارنظر كنند . همچنين بود آيتاللّه بروجردى . در محضر ايشان هم اگر كسى اظهارنظر مىكرد ، خوشش مىآمد و تشويق مىكرد . ولى آيتاللّه حجّت ، اين روش را نداشت ، بلكه ايشان قبل از درس مطالب را دستهبندى و تنظيم مىكرد و به شاگردان ارائه مىداد ، و كمتر به كسى اجازه مىداد در وسط درس اظهارنظر كند . حوزه : حضرتعالى در بيت آيتاللّه بروجردى ، چه سمتى داشتيد و به چه كارهايى مشغول بوديد ؟ همانطور كه عرض شد ، بنده از ابتداى ورود آيتاللّه بروجردى به قم ، در خدمتشان بودم و آن جناب ، به خاطر آشنايى قبلى كه با حقير و پدرم داشت ، به من عنايت خاصى داشتند ، و برخى از امور را به من محول كردند . از جمله : اگر طلبهاى