رو ، روايات او ضعيف و نامعتبر است . « 1 » ابن عدى در الكامل مىنويسد : رواياتى را كه ديگران از طريق ثورى نقل كرده‌اند ، او به خود نسبت داده است . وى همچنين مىگويد : روايات ابراهيم زيات قابل انكار نيست ، زيرا در سند آنها نافع واقع شده است . « 2 » ابن سعد ، او را مرجئى مذهب دانسته و به همين علت قول او را ساقط مىداند . « 3 » ابو اسحاق ابراهيم بن سليمان زيّات در بين سالهاى 201 تا 210 ه . ق . وفات يافته است . بيش از اين دربارهء زندگى او اطلاعى در دست نيست . [ 13 ] ابراهيم بن سيّار بلخى نظّام « 4 » ابو اسحاق ابراهيم بن سيّار بلخى ، معروف به نظّام از علماى برجستهء بلخ و ساكن بصره بود . مورّخان و رجال‌شناسان در مورد شخصيّت نظّام و محل تولّد او اختلاف‌نظر دارند . عده‌اى مانند ابن خلّكان زادگاهش را بلخ و تبار او را بلخى مىدانند و عقيده دارند وى در دوران حكومت عبّاسيان به اسارت رفته است . برخى ديگر محل تولّد وى را بصره و او را از اعراب آن ناحيه بشمار آورده‌اند . ابن خلّكان و صفدى مىنويسند : « نظّام از پيشوايان معتزله مىباشد . فرقه‌اى معروف به نظّاميّه از پيروان اويند » . « 5 » نظّام در اوان جوانى با بت‌پرستان رفت و آمد داشت ، ولى بعد به خدمت متكلّمانى

--> ( 1 ) - الكامل فى ضعفاء الرجال ، ج 1 ، ص 265 . ( 2 ) - الكامل فى ضعفاء الرجال ، ج 1 ، ص 266 . ( 3 ) - الطبقات الكبرى ، ج 7 ، ص 379 ؛ براى آگاهى بيشتر الإرشاد ، ص 359 ؛ تاريخ نيشابور ، ص 15 ؛ الكنى و الاسماء ، ج 1 ، ص 99 ؛ المغنى فى الضعفاء ، ج 1 ، ص 16 ؛ الضعفاء و المتروكين ، ج 1 ، ص 34 . ( 4 ) - در وجه تسميهء نظّام دو نظر وجود دارد : 1 - سخنان او در نظم و نثر از آرايش خوبى برخوردار بوده ؛ بدين سبب او را نظّام خوانده‌اند . 2 - وى در بازار بصره دكان كفّاشى داشت و به ينظم الخرز معروف شد . ( 5 ) - وفيات الأعيان ، ج 3 ، ص 471 ؛ الوافى بالوفيات ، ج 6 ، صص 14 - 15 ؛ الفرق بين الفرق ، ص 131 .