مهدى رحمانى ولوى / منصور جغتايى

83

تاريخ علماى بلخ ( فارسي )

پيش از رفتن به عراق و حجاز و شام چندى در اين محل انزوا و تجرد اختيار كرده باشد . ابراهيم ادهم در مكه با سفيان ثورى و فضيل بن عياض و ابو يوسف غسولى صحبت داشت . و گفته‌اند كه وى شاگرد ابو حنيفه بود . ابو حنيفه در حق او مىگفت كه « او به خدمت خداوند مشغول شد و ما به خدمت تنهاى خود » . بنا بر گفتهء اكثر مورخان وى در جنگ با روميان بيمار شد و درگذشت . وفات او را ابن عساكر از قول محمّد بن اسماعيل بخارى 161 ق / 778 م گفته و بستى ، سمعانى ذهبى ، ابن ملقّن ، ابن اثير و كتبى نيز همين سال را ذكر كرداند ، ولى ابو الفداء مزّى ، ابن كثير ابن عماد و ابن حجر مرگ او را در 162 ه . ق / 779 م دانسته‌اند . ابن عساكر نيز سال اخير را درست دانسته است . سال 140 كه ابن خلكان ذكر كرده و سالهاى 163 و 166 كه كسان ديگر گفته‌اند با ضبط اكثر تواريخ مغاير است . مدفن او را بعضى از مورخان بنا بر قول محمّد بن اسماعيل بخارى در سوقين از قلعه‌هاى روم دانسته و بعضى ديگر در شهر صور گفته‌اند . در بعضى از منابع آمده است كه وى « بر ساحل دريا » دفن شد بىآنكه ذكرى از نام محل دفن او باشد ، و از قول ابو سعيد بن يونس گفته‌اند كه ابراهيم ادهم براى زيارت رشيد بن سعد ( از تابعين ) به مصر رفت و در آنجا در 162 ق درگذشت . اين نظر اخير را مىتوان با گفتهء محمّد بن كناسه ( شاعر عصر عباسى ) خواهرزادهء ابراهيم ادهم مربوط دانست كه در قصيده‌اى در مدح خال خود به « جدث الغربى » يعنى گورستان ناحيهء « غربى » كه در شمال مصر و غرب دلتاى رود نيل واقع است ، اشاره مىكند . در سدهء 7 و 8 ق / 13 و 14 م مردمان شام و فلسطين مقبرهء ابراهيم ادهم را در شهر جبله مىدانستند و ابن بطوطه آرامگاه او را در اين شهر و نيز عبادتگاه او را در جبل لبنان زيارت كرده است . پيش از ابن بطوطه ، ابو الحسن هروى در كتاب الاشارات الى معرفة الزيارات قبر او را در جبله بر ساحل دريا گفته و در جاى ديگر از همين كتاب ، به قريهء كفربريك كه تربت لوط را نيز در آن مىدانستند ، اشاره كرده ، ولى گفته است كه درست همان جبله است . به گفتهء ابن بطوطه در شهر بلخ تا زمان او خانهء ابراهيم ادهم را مردمان مىشناخته‌اند و او خود به زيارت آن رفته است . اين اختلافات ظاهرا از همان اوائل پيدا شده و موجب گرديده است كه ابن جوزى به وجود دو ابراهيم