امام ( ع ) است . « 1 » اين رودخانه به 18 نهر تقسيم شده است كه يكى از آنها نهر ده‌آس است . از اين نهر ده آسياب مىچرخيده ، بدان علّت آن را نهر ده‌آس مىگويند . اين نهر از دروازهء نوبهار مىگذرد و تمام روستاهاى مسير را تا سياه‌گرد مشروب مىسازد . « 2 » در منتظم ناصرى آمده است : « سلطان حسين ميرزا مرقد منور على بن ابى طالب ( ع ) را ساخت و نهر شاهى را وقف حرم كرد . اين نهر را بدان جهت نهر شاهى مىگويند كه وقف حرم شاه ولايت شد » « 3 » . بلخ دار الملك تخارستان است و مشتمل بر نواحى و قراى فرح‌افزا مىباشد . خلم ، شهرى در دومنزلى بلخ است با آب و هواى بسيار خوش . در بعضى از كتابهاى تاريخ آمده است كه فرعون از اين محل است . « 4 » عراق باميان از بلوك بلخ است كه در حدود 20 قريه دارد با آب و هواى مطبوع و اين محل در پنج منزلى كابل واقع است . « 5 » سياه‌گرد ، در فاصله 106 كيلومترى بلخ واقع شده است . ويرانه‌هاى سياه گرد اكنون دهكده‌اى است كه به همين نام خوانده مىشود . شهر بلخ باستانىترين شهر در حوضهء آمو درياست . نويسندگان مسلمان آن را امّ البلاد خوانده‌اند . محل پايتخت دولت نيمه اساطيرى بلخ بود كه بعدها به صورت ساتراب‌نشين هخامنشيان بلخ درآمد . در زمان داريوش ، مرو جزء اين ناحيه بشمار مىرفت . « 6 » مستوفى در نزهة القلوب مىنويسد : « بلخ شهر گرمسيرى است ، از آب و هواى خوبى برخوردار است و انگور و خربزهء به غايت نيكو دارد » . « 7 » در مرآة البلدان آمده است : « ميوهء بلخ در خراسان معروف است ، به‌خصوص

--> ( 1 ) - اصول كافى ، ج 2 ، ص 271 . ( 2 ) - زين الاخبار ، ص 132 . ( 3 ) - منتظم ناصرى ، ج 2 ، ص 78 . ( 4 ) - بستان السياحة ، ص 173 . ( 5 ) - همان ، ص 367 . ( 6 ) - تركستان‌نامه ، ص 192 . ( 7 ) - نزهة القلوب ، ص 155 .