شبرغان بين آنها درگرفت كه خدايداد قلندر شكست خورد . « 1 » در سال 971 ه . ق ، پير محمّد خان بن جانى بيگ حاكم بلخ با لشكر سيار تا حوالى مشهد آمد و بدون جنگ به بلخ بازگشت . « 2 » در سال 972 ه . ق ، عبد اللّه خان ازبك به شبرغان و اندخوى حمله برد و آن دو محل را تصرف كرد . وى در سال 977 ه . ق بلخ را محاصره كرد و سرانجام در سال 981 ه . ق بلخ سقوط كرد و به دست او افتاد . « 3 » در سال 1006 ه . ق ، شاه‌عباس بزرگ به هرات رفت و با ازبكان جنگيد و پيروز شد . او يك طرف سرحد مملكت خود را بلخ و طرف ديگر آن را جزاير خليج فارس قرار داد . « 4 » شاه‌عباس دوم درحالىكه طرح جنگ با ازبكها را مىريخت و در فكر فتح بلخ بود به بيمارى مقاربتى مبتلا گشت . او براثر اين بيمارى در سال 1077 ه . ق درگذشت . در سال 1152 ه . ق ، نادر قلى افشار مؤسّس سلسلهء افشاريه مشغول فتح و محاصره قندهار شد . در سال 1115 ه . ق ، بلخ عليه نادر شاه افشار سر به شورش نهادند . نادر شاه پسرش رضا قلى ميرزا را به بلخ فرستاد تا آن شهر را محاصره كند . رضا قلى ميرزا بلخ را تصرف كرد . نادر از فتح هند به بلخ مراجعت كرد و از بلخ تا دوازده فرسخى بخارا رفت . « 5 » در سال 1237 ه . ق ، كلاويخو ، به بلخ مسافرت كرد . او مىگويد : « در 18 اوت به شهر بلخ رسيديم ، ويرانهء بلخ نزديك مزار شريف ديده مىشد . » « 6 » در سال 1306 ه . ش ، عبد الرحمن خان جلاد افغان مزار شريف را تصرف كرد و مركز حكومت را از تخته‌پل به شهر مزار شريف انتقال داد . « 7 » بدين‌ترتيب بلخ زيبا و نوشاد پرآوازه ، قبة الاسلام و امّ البلاد ، در جريان رودخانهء تاريخ قرار گرفت و او را تا مزار

--> ( 1 ) - تاريخ منتظم ناصرى ، ج 2 ، ص 230 . ( 2 ) - همان ، ج 2 ، 141 . ( 3 ) - همان ، ص 232 . ( 4 ) - مرآة البلدان ، ج 1 ، ص 321 . ( 5 ) - همان ، ص 322 . ( 6 ) - سفرنامه كلاويخو ، ص 357 . ( 7 ) - بلخ در تاريخ و ادب فارسى ، ص 258 .