بن سلمه ، سوادة بن ابو الأسواد و فرات بن سائب فراگرفت و از طريق آنها رواياتى را نقل كرد . « 1 » دسته‌اى از محدّثان از شاگردان او بشمار مىروند ، مانند : امام بخارى ، اسماعيل بن محمّد بن ابو كثير قاضى ، عبد اللّه بن عبد الوهاب خوارزمى ، عبد الصمد بن فضل بلخى ، ابو قدام عبيد اللّه بن سعيد سرخسى و برادرزاده‌اش ابو شهاب معمر بن محمّد بن معمر بلخى ؛ به‌ويژه امام بخارى در كتاب الأدب المفرد از وى رواياتى نقل كرده است . « 2 » اين مرد بزرگ در پايان عمر دچار فقر و تنگدستى شد و مبلغ زيادى بدهكار گرديد . طلبكاران از او به نزد قاضى القضاة ليث بن مافور بن مساور معروف به قاضى كلان شكايت بردند . قاضى كلان او را بدين علت به زندان محكوم كرد و وى در زندان جان باخت . « 3 » نقل شده است كه عصام بن يوسف از فقهاى صاحب‌نام بلخ بشمار مىرفت . وى در بستر بيمارى افتاد ، به‌گونه‌اى كه مردم از او قطع اميد كردند لذا از وى پرسيدند كه بعد از شما تكليف مردم چيست و در احكام دين به چه كسى مراجعه كنند ؟ عصام بن يوسف گفت : شهاب بن معمر اكنون در محلهء مومك زندگى مىكند و انزوا اختيار كرده است ؛ بر شما مردم است كه به او رجوع كنيد . ابو عبيد قاسم بن سلام فضل و كمال او را مىستايد و نيز او را از افراد امين و راستگو مىداند . ابن حبّان گفتار ابن سلام را تأييد مىكند و وجود او را از افتخارات خراسان به ويژه مردم بلخ مىداند . « 4 » عن شهاب بن معمر بلخى ، باسناده عن قتادة ، عن انس بن مالك قال : قال النبى صلّى اللّه عليه و آله : لا يؤمن احدكم حتى يحب لأخيه ما يحب لنفسه . « 5 » ايمان نياورده است كسى مگر آنچه را كه براى خودش دوست مىدارد براى برادر

--> ( 1 ) - ر . ك : تهذيب الكمال ، ج 12 ، ص 577 ؛ تاريخ الاسلام ، ذهبى ، حوادث سالهاى 211 - 220 ، ص 187 . ( 2 ) - همان ، تهذيب التهذيب ، ج 4 ، ص 369 . ( 3 ) - فضائل بلخ ، ص 206 . ( 4 ) - الثقات ، ج 8 ، ص 314 ؛ تهذيب التهذيب ، ج 4 ، ص 369 . ( 5 ) - فضائل بلخ ، ص 208 .