ختلان است . « 1 » بعضى از مورّخان آورده‌اند كه ابو على شقيق بلخى در نبرد كولان ، نبردى كه اعراب در سال 194 عليه شهر كولان انجام دادند ، شهيد شده و اين موضوع هم‌زمان با جنگ مأمون و برادرش امين بوده است . هم‌اكنون آن شهر را تارتى مىنامند كه در ناحيهء آئولى آتا قرار دارد . « 2 » صاحب روضات الجنات وى را شيعه مىداند ؛ زيرا آثارى كه مخالف اين طريقه باشد ، از او ديده نشده است . گفته‌اند كه شقيق از تاجرزادگان بود . در جوانى به تركستان رفت و در آنجا وارد بتخانه‌اى شد . خادم بتخانه را مشاهده كرد و به او گفت : تو آفريدگارى دانا دارى ، او را بندگى كن و از اين بتهايى كه سود و زيان ندارند ، دست بردار . بت‌پرست گفت : اگر راست مىگويى چرا براى كسب روزى رنج سفر را تحمّل كرده‌اى و به اينجا آمده‌اى ؟ درحالىكه خداى تو مىتوانست در همان شهر خودت روزى تو را برساند . شقيق از گفته او متنبّه شد و طريق توبه و زهد پيش گرفت . « 3 » مؤلّف رياض السيّاحه مىگويد : شيخ محقق ابو على شقيق بلخى عالم و دانشمند بود و در اكثر فنون تصانيف مفيد داشته است . وى استاد حاتم اصم بلخى و از جمله شاگردان امام موسى كاظم عليه السّلام بشمار مىآمده و صحبت ابراهيم بن ادهم را درك كرده و چندين بار با كفّار جنگيده و نيز چند مرتبه به سفر حج مشرّف شده است . روزى هارون الرشيد از شقيق بلخى تقاضاى موعظه كرد . شيخ فرمود : خداوند متعال جايگاهى به نام دوزخ دارد و تو را نگهبان آن قرار داده و در ضمن سه چيز به تو داده است كه با آنها بايد خلق را از دوزخ بازدارى . اول ، بيت المال دوم ، تازيانه . سوم ، شمشير . مال را از نيازمندان دريغ مدار و كسى را كه نافرمانى حق كند ، با تازيانه تأديب كن و سرزمين اسلامى را از وجود كفّار و مشركان با شمشير پاك ساز . « 4 » به گفته كتاب مشاهير و بزرگان شرق و غرب ، ابو على شقيق بلخى از روات و محدّثان بزرگ عصر خود بود و مدت 20 سال در فهم قرآن مجيد كوشيد . او در يكى از سفرهاى زيارت خانه خدا حضرت موسى بن جعفر عليه السّلام را زيارت كرد و به افتخار درك مصاحبت

--> ( 1 ) - مجالس المؤمنين ، ج 2 ، ص 24 . ( 2 ) - تركستان‌نامه ، ج 1 ، ص 443 . ( 3 ) - فضائل بلخ ، ص 131 . ( 4 ) - رياض السياحة ، ص 192 .