مهدى رحمانى ولوى / منصور جغتايى

247

تاريخ علماى بلخ ( فارسي )

از شاگردان و پيروان ابو معشر مىتوان ابن مازيار ( ابن بازيار ) ، محمّد بن عبد اللّه بن سمعان ، عبد اللّه بن مسرور نصرانى و ابو سعيد شاذان بن بحر را نام برد كه اين يك سخنان ابو معشر را زير عنوان اسرار علم النجوم يا مذاكرات شاذان بن بحر گردآورده است . آثار : آثار ابو معشر از لحاظ دربرداشتن بخشهايى از نوشته‌هاى كهنى كه اصل آنها از بين رفته ، قابل توجه است ، ولى از ديدگاه دانش ستاره‌شناسى قديم كم‌ارزش است . به همين سبب ، به‌رغم آنكه آثار او و ترجمهء آنها ، نفوذ ژرفى بر دانشمندان مسلمان و اروپايى داشته است ، نمىتوان وى را در رديف دانشمندان بزرگ اسلامى به حساب آورد . الف : چاپى : 1 . الابراج و الطوالع و فوائد شتى فى علم الحساب ، در 1987 م در بيروت به چاپ رسيده است . 2 . بغية الطالب فى معرفة ضمير المطلوب و الطالب و المغلوب و الغالب . اين كتاب دربارهء علم رمل است كه بارها در مصر به چاپ رسيده است . 3 . القرانات . اين كتاب شامل هشت مقاله است برخى گفته‌اند اين كتاب از آن سند بن على است و ابو معشر آن را به خود نسبت داده است . يوحنا اشبيلى آن را به لاتينى ترجمه كرده است . اين ترجمه در 1489 م به وسيلهء ارهارد راتدلت در آوگسبورگ و در 1515 م به كوشش ياكوبوس پنتيوس لئوكنسيس در ونيز چاپ شده است . يك‌فصل از اين ترجمهء لاتينى كه گويا ابو معشر آن را از كندى گرفته و به خود نسبت داده بود ، در مقاله‌اى از ا . لوث با عنوان « كندى اختر بين » در كتاب پژوهشهاى شرقى در 1875 م در لايپزيگ تجديد چاپ شد . از ترجمهء فارسى اين كتاب چند نسخهء خطى در دار الكتب قاهره ، كتابخانهء ملك و كتابخانهء ملى رشت موجود است . 4 . المدخل الكبير فى ( الى ) علم احكام النجوم ، در هشت « قول » . اين كتاب مهم‌ترين اثر به‌جاىماندهء ابو معشر است و در حدود سال 235 ق نوشته شده است . وى در فصل