مهدى رحمانى ولوى / منصور جغتايى

232

تاريخ علماى بلخ ( فارسي )

و در شهر رى اقامت داشته است . اين نظر از آن كسانى است همچون : شيخ طوسى ، ابن داود ، سيد بن طاوس ، علامه مجلسى ( در آغاز نسخه خطى كتاب الاخبار المسلسلات ) و ابن فهد حلّى . « 1 » يادآور مىشود كه در زمانهاى گذشته هر شخصيتى كه مدت كوتاهى در يك شهر و يا محل سكنا اختيار مىكرد ، به نام آن شهر ، شهرت مىيافت ، مانند بلخى ، بغدادى ، قمى ، رازى و نيشابورى ؛ چه‌بسا افرادى بودند كه در اين شهرها متولّد نشده‌اند ، ولى به نام آن شهرها شهرت يافته‌اند . يك احتمال نزديك به يقين نيز وجود دارد كه شيخ المحدثين ابو جعفر محمّد بن على قمى صدوق ( ره ) در سفر آخرش به بلخ كه در سال 368 ه . ق . اتفاق افتاد ، به ايلاق بلخ رفت و مدت كوتاهى در آن محل اقامت گزيد . كتاب من لا يحضره الفقيه را به درخواست علما براى شيعيان آن ديار نوشت و همچنين از استادش دعوت كرد كه سفرى به شهر رى نمايد . وى اين دعوت را اجابت كرده ، به شهر رى سفر كرد و مدت كوتاهى در آن شهر اقامت گزيد به اين جهت به قمى و رازى مشهور گشت . هيچ‌يك از محققان ، تاريخ وفات و يا محل دفن او را معيّن نكرده‌اند . علماى علم رجال دربارهء وثاقت ابو محمّد جعفر بن احمد بن على ايلاقى قمى به دو گروه تقسيم شده‌اند . گروه اوّل عبارتند از : شيخ صدوق ( ره ) كه او را فقيه خوانده است و ابن داود كه او را ثقه مىداند . « 2 » قهبائى نيز در مجمع الرجال او را توثيق كرده است . « 3 » همچنين سيد بن طاوس ، او را عظيم الشأن و من الأعيان خوانده كه اين تعبير دلالت بر وثاقت او دارد . « 4 » سيد بن طاوس در فلاح السائل او را شيخ الفقيه السعيد خوانده است . « 5 »

--> ( 1 ) - من لا يحضر الفقيه ، ج 1 ، مقدمه حرف ( ث ) ؛ رجال ابن الشيخ ، ص 457 ؛ رجال ابن داود ، ص 86 ؛ الدروع الواقيه ، ص 248 ؛ فلاح السائل ، ص 293 ؛ سفينة البحار ، ج 1 ، ص 596 . الاخبار المسلسلات ( خطى ) ؛ عدة الداعى ، ص 255 . ( 2 ) - رجال ابن داود ، ص 64 . ( 3 ) - مجمع الرجال ، ج 2 ، ص 31 . ( 4 ) - الدروع الواقيه ، ص 248 . ( 5 ) - فلاح السائل ، ص 293 .