حقيقت معرفت آن است كه دوست دارى او را به دل و ياد كنى او را به زبان و همت بريده گردانى از هرچه غير اوست و نزديك‌ترين كس به خدا كسى است كه خلقش بهتر باشد . « 1 » شخصى از احمد بلخى پرسيد : كدام عمل افضل است ؟ او در پاسخ گفت : نگاه داشتن اسرار و التفات نكردن به غير اللّه . « 2 » دزدى به خانهء احمد خضرويه درآمد ، بسيار گشت ، امّا چيزى نيافت . خواست كه نااميد بازگردد ؛ احمد گفت : اى جوانمرد ، دلو را برگير و از چاه آب بكش و طهارت كن و به نماز مشغول شو ؛ چون چيزى برسد ، به تو دهم تا با دست تهى از خانهء ما بازنگردى . دزد به دستور او عمل كرد . چون صبح شد ، خواجه‌اى آمد و صد دينار به شيخ داد . شيخ آن صد دينار را به دزد داد و گفت : بگير اين پاداش يك شب نماز توست . دزد را حالتى دست داد و به گريه افتاد و گفت : من به راه غلط رفته بودم و تنها يك شب طاعت خدا كردم ، مرا چنين پاداش داد . در حال توبه كرد و به‌سوى خدا بازگشت و يكى از مريدان شيخ شد . « 3 » احمد بن خضرويه بلخى تأليفاتى در تصوّف دارد . بنا به گفتهء صاحب كشف المحجوب كتاب الرعاية بحقوق اللّه كه در آداب صحبت كردن است از آثار اوست . « 4 » احمد بن خضرويه بلخى ، درس تفسير استادش ابو عبد اللّه صالح ترمذى را يادداشت مىكرد . آن يادداشتها به صورت كتابى درآمد و اين كتاب در اختيار همسرش فاطمهء بلخى بود ، لذا بعضى از محققان دچار ترديد شده‌اند و آن كتاب را به همسر وى نسبت داده‌اند . عبد الحى حبيبى مىگويد : كتاب درجات المقبلين از تأليفات اوست . از ابو حامد احمد بلخى سه كتاب به يادگار مانده است كه عبارتند از : 1 - كتاب تفسير قرآن كريم ؛ 2 -

--> ( 1 ) - تذكرة الاولياء ، ص 352 و نيز كشف المحجوب ، ص 172 ؛ صفة الصفوة ، ج 4 ، ص 137 ؛ مقالات صوفيه ، ص 31 ؛ دايرةالمعارف آريانا ، ج 2 ، ص 488 . ( 2 ) - مقالات صوفيه ، ص 32 . ( 3 ) - تذكرة الاولياء ، ص 349 . ( 4 ) - كشف المحجوب ، ص 491 .