مهدى رحمانى ولوى / منصور جغتايى

115

تاريخ علماى بلخ ( فارسي )

نكات تازه‌اى كشف مىكرد و سبب شگفتى بسيار استادش مىشد . چنان‌كه وى پدر ابن سينا را وادار ساخت كه فرزندش را يك‌باره و تنها در راه دانش مشغول كند . ابن سينا بخشهاى سادهء منطق را نزد ناتلى فراگرفت ، اما او را دربارهء دقايق اين دانش ناآگاه يافت ، ازاين‌رو به خواندن كتابهاى منطق ارسطو و مطالعهء شرحهاى ديگران بر آنها پرداخت ، تا اينكه در اين دانش چيره‌دست شد . وى هم‌زمان كتاب « عناصر يا اصول هندسه » اثر اقليدس ( يوكلايدس ) رياضىدان مشهور يونانى ( سدهء 4 و 3 ق م ) را اندكى نزد ناتلى خواند و سپس بقيهء مسائل كتاب را نزد خود خواند و آنها را حل كرد . سپس خواندن كتاب معروف المجسطى ( مگيسته سونتاكسيس ) اثر بطلميوس ( كلاوديوس پتولمايوس ) ستاره‌شناس بزرگ يونانى ( ثلث دوم سدهء 2 ق م ) را نزد ناتلى آغاز كرد و پس از خواندن مقدمات و رسيدن به شكلهاى هندسى آن ، ناتلى به وى گفت كه بقيهء كتاب را خودش بخواند و مسائل آن را حل كند و مشكلات را از وى بپرسد . اما به اين كار نپرداخت و ابن سينا نزد خودش مسائل آن را حل كرد ، چنان‌كه بسيارى از مشكلها را ناتلى نمىدانست ، مگر پس از آنكه ابن سينا آنها را براى وى توضيح مىداد . در اين هنگام ، ناتلى بخارا را به قصد گرگانج و رسيدن به دربار ابو على مأمون بن محمّد خوارزمشاه ، ترك كرد . در اين ميان ابن سينا نزد خود به خواندن و آموختن متون و شرحهاى كتابهايى در طبيعيات و الهيات پرداخت تا به گفتهء خودش « درهاى دانش به رويش گشوده شد » . آنگاه به دانش پزشكى گرايش يافت و خواندن كتابهايى را در اين زمينه آغاز كرد . وى پزشكى را دانشى مىشمارد كه دشوار نيست و بدين‌سان مىگويد كه وى در اندك زمانى در آن مبرّز شده ، چنان‌كه پزشكان برجسته نزد او آموختن پزشكى را آغاز كردند . خود ابن سينا نيز به درمان بيماران مىپرداخت و در اين رهگذار شيوه‌هايى درمانى ، برگرفته از تجربه ، بر وى آشكار مىشد كه به گفتهء خودش نمىتوان آنها را وصف كرد . وى هم‌زمان به مطالعات خود در فقه و مناظره با ديگران در اين زمينه ادامه مىداد . وى در اين هنگام 16 ساله بوده است . پس از آن ، ابن سينا يك سال و نيم ديگر به آموختن و خواندن پرداخت . بار ديگر خواندن كتابهاى منطق و همهء بخشهاى فلسفه را از سرگرفت . وى در اين ميان حتى يك شب را در سراسر آن نمىخوابيد و روزها نيز جز به كار خواندن و آموختن