خاك سپردند . « 1 » از خصوصيات اخلاقى مشير الدوله بايد به چند نمونه اشاره كرد . اولين مورد آن مقام دوستى بود كه او سعى مىكرد به هر طريقى كه باشد به آن برسد و در اين راه بيشتر متوسل به روس‌ها مىشد و چون در عهد قاجار مردان سياسى با توسل به انگليس يا روس خود را به مناصب مختلف مىرساندند وى نيز همان‌طور كه در بالا آمد به روس‌ها پيوست و البتّه حافظ منافع آنها در ايران نيز بود . دومين خصوصيت او دست و دلبازى و ولخرجى بيش از حد بود كه در كتاب‌هاى نويسندگان داخلى و خارجى دوره قاجار انعكاس زيادى يافته است . لرد كرزن مىنويسد : « در موقع مسافرتم پسر ارشد او با يكى از دختران وليعهد ازدواج كرد و مشير الدوله چندين ميهمانى بزرگ بر پا كرد . يك روز وزراء ، روزى نمايندگان خارجى ، روزى دراويش و فقرا و روزى ديگر علماى تهران را به ميهمانى دعوت كرد و خيابان‌هاى وسيع و ميدان بزرگ شهر را چراغانى كردند . او از همه وزرا اروپايىمنش‌تر و به واسطه همين ولخرجىها مقروض بود . » « 2 » بنجامين نيز كه از ميهمانىهاى پرزرق‌وبرق او بىبهره نبوده است مىنويسد : « ويلاى خارج از شهر او كه در حدود يك ميليون دلار خرج آن شده است به ميهمانىهاى رسمى او اختصاص دارد . منزل مسكونى شخصى او هم كه در مركز تهران است به لحاظ شكوه و تجمل و اشياء عتيقه و هنرى آن دست كمى از ويلاى خارج از شهرش ندارد . اين زندگى پرخرج او را مقروض كرد . » « 3 » لذا ميرزا يحيى خان براى اداى قرض‌هاى خود از رشوه‌گيرى و يا واگذارى بسيارى از منافع ملى به بيگانگان چشم نمىپوشيد . از جمله در زمان حضور بنجامين در تهران شايع شده بود كه وى رشوه كلانى به صورت وام از روس‌ها دريافت داشته است . « 4 » نيز در سال 1306 ه . ق كه انگليسىها درصدد

--> ( 1 ) - همان / 47 ؛ محمد حسن خان اعتماد السلطنه : پيشين / 277 ؛ محمد على خان سديد السلطنه : سفرنامه / 214 ( 2 ) - جرج . ن كرزن : پيشين 1 / 562 ( 3 ) - س . ج . و . بنجامين : پيشين / 175 ( 4 ) - همان / 174