غلامرضا جلالى ( گروهى از پژوهشگران )
467
مشاهير مدفون در حرم رضوى ( فارسي )
كه در 1330 ه . ق بهسوى مشهد مىآمد در بين راه سبزوار به نيشابور در محلى به نام شوراب از كاروانسراى بزرگ و خوبى كه مؤتمن السلطنه در سى سال قبل از آن ساخته بود ياد مىكند و خود او را چنين توصيف مىكند : « مرحوم حاجى ميرزا محمد رضا مؤتمن السلطنه خراسانى وزير مستقل و مستبد خراسان كه در بزرگى و حشمت يگانه دوران بود . » « 1 » تاريخ ساخت اين كاروانسرا را قهرمان ميرزا 1285 ه . ق ثبت كرده است . « 2 » مستوفى در مشهد نيز مدرسه مستشار را در ضلع شمالى صحن كهنه حضرت رضا عليه السّلام و آب انبارى در بازار سرشور ساخت كه اين آبانبار به حوض چهل پايه يا چهل زينه مشهور بود . « 3 » وى املاكى را بر مقبره خود وقف كرد كه شرح آن در شمس الشموس آمده و عبارت بود از حوض بالا ، مزرعه كاريز سفيد ، مزرعه زمانآباد كه درآمد آن پس از كسر سهم متولى و ناظر موقوفه به مصرف حفاظ صفه جنوب غربى دار السياده اختصاص داشت . « 4 » مؤتمن السلطنه همچنين « سنگهاى ازاره منبتكارى رواقهاى حرم را اهدا كرده و سقاخانه طلايى مشابه سقاخانه صحن كهنه در صحن نو ساخته است » . « 5 » مستوفى پسرى به نام شيخ مرتضى داشت كه در سال 1306 ه . ق فوت كرده و در دار الحفاظ حرم به خاك سپرده شده است . « 6 » از نوادگان مؤتمن السلطنه غلامحسين كسرايى مدتها بهعنوان رئيس اداره بازرسى در آستان قدس خدمت كرد و در سال 1353 ه . ق به معاونت رياست اماكن متبركه آستان قدس منصوب شد . « 7 » مؤتمن السلطنه از نظر سياسى متهم به طرفدارى از روسها بوده است به همين علت كمى
--> ( 1 ) - غلامحسين خان افضل الملك : سفرنامه خراسان و كرمان / 46 ( 2 ) - ميرزا قهرمان امين لشكر : پيشين / 190 ( 3 ) - مهدى بامداد : پيشين 3 / 404 ( 4 ) - محمد احتشام كاويانيان : شمس الشموس / 530 - 531 ( 5 ) - همانجا ( 6 ) - محمد على سديد السلطنه : سفرنامه / 218 ( 7 ) - محمد احتشام كاويانيان : پيشين / 588