او بود كه گاهى به علت كسالت يا خستگى شوهر محرر روزنامه بود اشرف السلطنه يك دوره تقريبا كامل از اين خاطرات را به خط خودش نوشته كه اكنون در كتابخانه آستان قدس رضوى در مشهد موجود است و يگانه نسخه‌اى است كه ظاهرا از اين يادداشت‌ها در دسترس است و طبع حاضر هم از روى آنها فراهم شده است . « 1 » بنا به گفته يمن السلطنه ، برادرزاده اشرف السلطنه ، وى چون فرزندى نداشت عمر خود را بيشتر به مطالعه مىگذرانيد و به تاريخ و طب علاقه فراوانى داشت . او به علت زندگى با اعتماد السلطنه « از سياست دربار ايران و اتفاقات مملكت و روابط با خارجه خوب مطلع بود . در هنرهاى زنانه و كارهاى خانه از طباخى و خياطى و قنادى ، كاموادوزى و ديگر بافندگىها استاد و مخصوصا صاحب سليقه و تصرف بود . در حرم خانه ناصر الدّين شاه در خدمت شاه گستاخ بود . زبان فرانسه را قدرى نزد شوهرش آموخته بود ، به شعر ميل نداشت . به سازوآواز مطلقا مايل نبود ولى شطرنج و نرد را خوب بازى مىكرد . عكاسى نزد مرحوم شاهزاده سلطان محمد ميرزا والد كمترين آموخته بودند . دومرتبه به عتبات عاليات مشرف گرديده در اواخر عمر از راه اسلامبول ( به مكه ) معظمه مشرف شده و جمعى را همراه برده قريب دو هزار تومان خرج كرده بود . » « 2 » پس از درگذشت شوهرش اعتماد السلطنه در 18 شوال 1313 ه . ق وى سه سال تنها زيست و در 1316 ه . ق به همسرى سيد حسين عرب درآمد . اين فرد كه عمه‌زاده اشرف السلطنه بود ، در 1302 ه . ق از عراق به تهران آمده و از طرف ناصر الدّين شاه به نايب‌التوليه عرب ملقب گرديده و ساليانه شش هزار تومان مقررى براى او تعيين و پس از سكونت در مشهد به تدريج از طرف شاه املاكى نيز به دو واگذار شد و به قولى نيابت توليت آستان قدس را به دست آورد . « 3 » بنابراين اشرف السلطنه در

--> ( 1 ) - ايرج افشار : پيشين / 8 ( 2 ) - همان / 9 ( 3 ) - مهدى بامداد : پيشين 3 / 342 ؛ تاريخ آستان قدس / 434