غلامرضا جلالى ( گروهى از پژوهشگران )
355
مشاهير مدفون در حرم رضوى ( فارسي )
حرم مطهر امام رضا عليه السّلام دفن گرديد . « 1 » در خصوص ويژگىهاى برجسته و ممتازى كه عباس ميرزا در بين دودمان قاجاريه داشت اغلب مسافرين اروپايى و مخصوصا انگليسىها كه آذربايجان در دوره ايالت عباس ميرزا را ديد و اوصاف او را نقل كردهاند ، معتقدند كه وى يكى از دولتمردان قاجار بود كه نقش مؤثر و تعيين كنندهاى در تصميمگيرىهاى مهم اين دوره داشت به تأييد اكثريت قريب به اتفاق ناظران خارجى ، تاريخنويسان ايرانى و اسناد و مدارك تاريخى ، او يكى از دولتمردان نامى ايران در اين دوره تاريك ايران بود . عباس ميرزا از معدود شاهزادگان و دولتمردان ايران در دوره قاجار مىباشد كه آگاهى نسبى از مسائل و مشكلات داخلى و نارسايىهاى امور سياسى و نظامى داشت و در همه حال در انديشه سروسامان به آن امور بود . اگرچه او نيز آگاهى كافى و موثق از دگرگونىهاى نظام بينالمللى نداشت ولى هميشه در صدد كسب اطلاعات مورد نياز در اين زمينه بود به اين مناسبت عباس ميرزا از بنيانگذاران نوگرايى در ايران به شمار مىرود . « 2 » عباس ميرزا جزو آن دسته از نوگرايان و مصلحينى مىباشد كه سوداى اصلاحات ، بدون پاى گذاردن به خاك بيگانگان در ذهنش پديد آمده است . براى وى فكر اصلاحات در نتيجه تماس و آشنايى با اروپائيان در خارج از اروپا اتفاق افتاد . جنگهاى ايران و روس به يكباره همگى پيشرفت و ترقى دو سده اروپاى پس از رنسانس و انقلاب صنعتى را بهگونهاى آشكار در مقابل چندين قرن درجا زدن ايرانيان قرار دارد ، اين جنگها چشمان عباس ميرزا را بر روى بسيارى از واقعيتها
--> ( 1 ) - عليقلى ميرزا اعتضاد السلطنه : پيشين / 393 ؛ مهدى بامداد : پيشين 2 / 221 ؛ محمد تقى لسان الملك سپهر : پيشين 1 / 503 ( 2 ) - سجاد راعى گلوجه : قاجاريه ، انگلستان و قراردادهاى استعمارى / 65 - 66