در دوره دوم جنگ‌هاى ايران و روسيه هم عباس ميرزا ، فرماندهى سپاه ايران را برعهده داشت اما اين جنگ‌ها چندان طولانى نشد زيرا تجهيزات ايران براى دفاع در برابر ارتش روس كافى نبود و نيروى نظامى ايران براثر جنگ‌هاى ممتد داخلى و خارجى كاملا ضعيف شده بود . در اين جنگ ، يأس و نوميدى وليعهد از غلبه بر سپاه روس ، بىپولى و درماندگى او در برابر مخارج سپاه و خست و لئامت شخص شاه و خوددارى او از تأمين مخارج سپاه مزيد بر علت شد و به شكست قطعى ايران و انعقاد عهدنامه تركمان چاى منجر گرديد . « 1 » در مرحله نخست اين جنگ‌ها ( 1241 - 1243 ه . ق ) پيروزى با ايران بود ؛ « 2 » ولى متعاقب آن با عزل يرملوف فرمانده سپاه روس و جانشينى پاسكويچ ( پقاويچ ) نيروى روس سروسامانى به خود گرفت . حملات منظم نيروهاى روسى ، برخى مسايل داخلى ، و نرسيدن آذوقه و جيره به سپاهيان ايران روحيه سپاه وليعهد را متزلزل ساخت و عاقبت سپاهيان ايران از رود ارس به داخل آذربايجان رانده شدند . « 3 » فرمانده سپاه روس به دستور امپراطور روسيه مأمور بود پس از عبور از رود ارس ، به تبريز حمله نمايد . عباس ميرزا در اين زمان مضطرب از سلماس به اروميه رفت و سپاه روس به دنبال آن وارد تبريز شد . « 4 » در زمانى كه لشكريان روس پس از تصرف تبريز خيال داشتند به سمت تهران حركت نمايند ؛ انگليسىها پا در ميان نهاده و فتوحات آنها را كافى

--> ( 1 ) - على اصغر شميم : پيشين / 99 ؛ جهانگير ميرزا : تاريخ نو / 109 - 111 ( 2 ) - عليقلى ميرزا اعتضاد السلطنه : پيشين / 372 - 375 ؛ مهدى بامداد : شرح حال رجال ايران 2 / 216 ( 3 ) - عليقلى ميرزا اعتضاد السلطنه : پيشين / 376 - 380 ؛ محمد تقى لسان الملك سپهر : پيشين 1 / 373 - 378 ( 4 ) - عليقلى ميرزا اعتضاد السلطنه : پيشين / 381 ؛ محمد تقى لسان الملك سپهر : پيشين 1 / 387 ، جهانگير ميرزا : پيشين / 64 - 68