كرد . اما او و وزيرش قوام الدوله براى مسير حركت اين لشكر عظيم كه تعداد آن را بيش از سى هزار ذكر كرده‌اند تمهيدات لازم را فراهم نياوردند و چون لشكر را از راه بيابانى عبور دادند هنگامى كه به جلگه مرو رسيدند « اسب‌هاى سوارى مردم به كلى اسقاط و بىپا شد كه اغلب قادر به حركت نبودند ، در اردوى دولتى به‌هيچ‌وجه نظم و قاعده نبود و كسى به فكر اين نبود كه موافق حكم نظامى رفتار نمايد و از طرف رئيس و سردار به‌هيچ‌وجه مؤاخذه و سياستى از كسى نمىشد » . « 1 » اين وضعيت باعث شد كه آن لشكر مجهز و انبوه از تركمنان كه از نظر تعداد و تجهيزات در مرتبه پايين‌ترى قرار داشتند ، شكست بخورد . بعد از شكست ، حمزه ميرزا و اطرافيانش به حالت فرار خود را به مرو رساندند و از آنجا راهى هرات شدند . آنها حتى باقىمانده سپاه را جمع‌آورى نكردند و سربازان به حالت پراكنده خود را به مشهد رساندند و در بين راه بسيارى از آنها تلف شدند يا به اسارت تركمنان درآمدند . « 2 » حشمت الدوله در حدود ربيع الثانى 1277 ه . ق خود را به مشهد رساند و در همين سال به خاطر اين شكست به همراه قوام الدوله از حكومت خراسان عزل شد و به جاى او حسام السلطنه منصوب شد . « 3 » او تا مدتى در تهران بود و چه بسا مورد بىمهرى شاه قرار داشت اما بالاخره توانست حكومت يزد را در سال 1278 ه . ق براى خود به دست آورد . « 4 » در سال 1280 ه . ق به حكومت خوزستان ، كه به آن عربستان مىگفتند ، رسيد « 5 » و تا 1281 ه . ق در آنجا بود . در اين سال معزول و فتحعلى خان صاحب ديوان به جاى او منصوب شد . در سال 1283 ه . ق بار ديگر به حكومت خوزستان و بروجرد رسيد و تا سال 1285 ه . ق در آن منصب بود . در

--> ( 1 ) - همان / 80 ( 2 ) - همان / 140 ( 3 ) - محمد حسن خان اعتماد السلطنه : پيشين 2 / 1371 ( 4 ) - همان 2 / 1405 ( 5 ) - همان 3 / 1441