زيرا مىديدند اميدى به اينكه وى بتواند كارى عليه افاغنه انجام دهد نيست . از جمله همراهان او سيد احمد مرعشى اصفهانى بود كه به جنوب ايران رفت و عليه افاغنه جنگ‌هايى را انجام داد و در سال 1139 ه . ق خود را شاه خواند اما سرانجام در 1140 ه . ق به دست افاغنه كشته شد . « 1 » پيشروى عثمانىها در غرب ايران شاه‌طهماسب را به جنگ مشغول و از پرداختن به اصفهان بازداشت . فراوانى سپاه و قدرت عثمانىها از يك‌سو و تصرف خزاين دولتى به دست افاغنه و شورش‌هاى متعدد در گوشه و كنار ايران و اينكه هركس به فكر حفظ مال و فرزند خود بود ؛ از جمله علل ديگر ناكامى شاه‌طهماسب در اقدامى قاطع براى نجات اصفهان بود . روس‌ها از طريق درياى خزر بر بخش‌هاى مهمى از شمال كشور دست انداخته بودند . خراسان نيز از شورش افاغنه ابدالى هرات عرصه آشوب بود و ملك محمود سيستانى مشهد را گرفته و به نام خود سكه زده بود . شاه‌طهماسب ناچار شد كه به‌سوى رى و تهران رفته و خود را از تيررس عثمانىها نجات دهد . اما در آنجا از افاغنه غلزايى كه مىكوشيدند بر مركز ايران مسلط شوند شكست خورد و به مازندران گريخت . « 2 » در مركز ايران محمود افغان كه پس از سلطه بر اصفهان از تجديد حيات دولت صفويه مىترسيد در سال 1137 ه . ق بسيارى از شاهزادگان صفوى را كشت . اما اندكى بعد خود او ديوانه شد و در رجب 1137 ه . ق توسط پسر عمويش اشرف كشته شد . « 3 » اشرف پس از چند نبرد با عثمانىها با آنان صلح كرد . همچنين شاه سلطان حسين صفوى را به قتل رساند . « 4 » عثمانىها در غرب به تاخت‌وتاز خود ادامه دادند . مقاومت مردم

--> ( 1 ) - سلطان هاشم ميرزا : پيشين / 53 - 61 ( 2 ) - ميرزا مهدى خان استرآبادى : جهانگشاى نادرى / 78 ( 3 ) - سلطان هاشم ميرزا : پيشين / 54 ؛ محمد هاشم آصف : پيشين / 142 ( 4 ) - محمد على حزين لاهيجى : پيشين / 63