نداشت و امنيت راه‌ها برقرار بود . « 1 » شاه اسماعيل كه بيست سال از لذايذ و سرگرمىهاى زندگى دربارى دور مانده بود اينك به جبران اين محروميت به عيش و نوش و هم‌نشينى با زيبارويان روى آورد . « 2 » از آنجا كه نيروى دولت وى بر شمشير قزلباش‌ها تكيه داشت ، قزلباش‌ها در عهد وى قدرت فراوانى به دست آوردند و حكومت وى زمينه‌ساز تحول در ادامه حكومت صفويه گرديد . او بسيارى از صوفيان و نيز طرفداران رقيبش حيدر ميرزا را نيز به قتل رساند . « 3 » در زمينه روابط خارجى در عهد كوتاه حكومت شاه اسماعيل اتفاق قابل ذكرى نيفتاد . سفرايى كه در زمان پدرش به دربار عثمانى رفته بودند باز آمدند . « 4 » عثمانىها هرچند با روى كار آمدن او به تقويت مرزهاى خود پرداختند اما جرأت تهاجم به مرزهاى ايران نيافتند . اكبر شاه حاكم مغولى هند هم وقتى خبر بر تخت نشستن وى را شنيد از توسعه مرزهاى خود به سمت ايران صرف‌نظر كرد و سفرايى به دربار شاه اسماعيل اعزام داشت . « 5 » در شمال شرقى ، ازبكان نيز كمتر فعاليت داشتند و در هنگام جلوس او سفرايى از سوى پادشاهان خوارزم ، گرجستان ، اروپا و ازبك به حضورش رسيدند . « 6 » رعب و وحشتى كه او ايجاد كرده بود و شاهزاده‌كشى و تغيير مذهبى كه او در پى آن بود كشور را تا آستانه سقوط پيش برد . سرانجام شاه اسماعيل پس از يك سال و نيم حكومت « 7 » در حالى كه حدود 42 سال سن داشت در روز يكشنبه

--> ( 1 ) - همان‌جا ؛ محمود افوشته‌اى نطنزى : پيشين / 56 - 57 ؛ قاضى احمد قمى : پيشين 2 / 654 ؛ محمد قدرت اللّه گوپاموى : همان‌جا ( 2 ) - محمود افوشته‌اى نطنزى : پيشين / 59 - 60 ( 3 ) - همان / 33 - 38 ( 4 ) - همان / 33 ( 5 ) - همان / 42 - 43 ( 6 ) - همان / 32 ( 7 ) - قاضى احمد قمى : پيشين 2 / 654 ؛ محمود افوشته‌اى نطنزى : پيشين / 61