صفوى ( 984 - 985 ه . ق ) . اسماعيل ميرزا فرزند شاه‌طهماسب اول در شب جمعه هيجدهم ذىحجه سال 943 ه . ق در قم « 1 » از مادرى به نام سلطانم دختر موسى سلطان موصلو « 2 » از امراى متنفذ تركمان « 3 » متولد گرديد . او در دربار رشد كرد و از آنجا كه يكى دو سال بعد از تولد ، برادر بزرگترش محمد ميرزا به سمت نايب‌السلطنه تعيين و روانه خراسان شد ، اسماعيل ميرزا نزديك بيست سال تنها فرزند شاه بود كه در دربار زيست و به همين دليل مورد توجه پدرش شاه‌طهماسب واقع شد . در هنگامى كه پدرش سرگرم نبرد با ازبك‌ها در شرق و عثمانىها در غرب بود ، وى فنون سوارى ، تيراندازى ، به كارگيرى اسلحه و خواندن و نوشتن را آموخت . او فردى درشت استخوان ، شجاع و نترس بود و به جنگاورى علاقه داشت . « 4 » هنگامى كه القاص ميرزا برادر شاه و حاكم شيروان در سال 954 ه . ق شورش كرد و به عثمانىها پناهنده شد ؛ شاه‌طهماسب ، اسماعيل ميرزا را به حكومت شروان منصوب كرد و گوگچه سلطان قاجار را به سرپرستى او گماشت . « 5 » در همين سال شورش برهان على ميرزا از اعقاب سلاطين شروان را سركوب كرد . در سال بعد چون خبر پيشروى سلطان عثمانى و القاص ميرزا را به‌سوى تبريز شنيد به يارى پدر شتافت « 6 » و شاه‌طهماسب او را به همراه لله‌اش با هفت هزار نيرو به قارص فرستاد تا آنجا را بگشايند . آنها پس از كشتار تعداد زيادى از مردم به فتح قلعه موفق شدند . « 7 » پس از عقب‌نشينى

--> ( 1 ) - قاضى احمد قمى : خلاصة التواريخ 1 / 266 ( 2 ) - اسكندر بيگ منشى : تاريخ عالم‌آراى عباسى 1 / 215 ( 3 ) - والتر هينتس : شاه اسماعيل دوم صفوى / 16 ( 4 ) - همان‌جا ( 5 ) - قاضى احمد قمى : پيشين 1 / 321 ؛ ميرزا بيگ جنابدى : روضة الصفوية / 508 ( 6 ) - قاضى احمد قمى : پيشين 1 / 322 - 323 ( 7 ) - والتر هينتس : پيشين / 19 - 20 ؛ شاه