غلامرضا جلالى ( گروهى از پژوهشگران )
32
مشاهير مدفون در حرم رضوى ( فارسي )
آستان قدس در شمار « خليفههاى » عصر صفويه بوده است . در آن دوره خليفه به كسى اطلاق مىشد كه مسئول تبليغ امور دينى در ميان صوفيان و مريدان شاه صفوى بود . قاضى احمد قمى كه مدتى در مشهد به سر برده است در كتاب مهم خلاصة التواريخ شرح حال وى را آورده است . خود او نيز در نزد خليفه اسد اللّه درس خوانده است . وى مىنويسد : « سيادتپناه استادى خليفه اسد اللّه متولى آستانه مقدسه » از بزرگان سادات اصفهان و در علوم عقلى و نقلى و حل مشكلات دينى و فن شعر از سرآمدان عصر خود بود . هرچند علماى بزرگ ديگرى شايسته بدست گرفتن مقام توليت بودند اما از آنجا كه خليفه اسد اللّه انسانى پرهيزگار بود ، شاهطهماسب توليت حرم مطهر و شيخ الاسلامى مشهد را به او سپرد 2 . « در نسخه برلين خلاصة التواريخ درباره انتصاب خليفه اسد اللّه آمده است : « شاه كه در سال 962 ق به گرجستان لشكر كشيد و در نخجوان بسر مىبرد به امور مشهد پرداخته ، ارباب مناصب آنجا را خصوصا مير درويش بيگ صفوى را از توليت عزل فرموده ، توليت را به خليفه اسد اللّه اصفهانى كه از اعاظم سادات خلفاى دار السلطنه اصفهان بود و به مزيد علم و فضل و تقوى از ساير سادات آنجا مستثنى بود با شيخ الاسلامى مشهد مقدس شفقت فرمودند » 3 . وظايف خليفه اسد اللّه در هنگام توليت چنين تعريف شده است : « اجراى احكام و اوامر شرعى و دفع و رفع مكاره و مناهى 4 . » خليفه تا هنگام وفاتش به سال 970 ه . ق نزديك به هشت سال در منصب توليت باقى بود . او در اين مدت به امور شرعى بسيار مقيد بود . و بااينكه در « منزل بالينگاه » ( محل اقامت متوليان ) سكونت داشت اما همه نمازهاى روزانه را در حرم به جاى مىآورد . قاضى احمد مىنويسد : « از آب قنات سناباد كه از صحن جاريست به دستور وضو و غسل نفرمودند و از سركار حضرت عمله و