غلامرضا جلالى ( گروهى از پژوهشگران )

33

مشاهير مدفون در حرم رضوى ( فارسي )

آنان مىشد ، اما وقتى كه قبور مؤمنان زيادتر شد و مسلمانان نسبت به باورهاى خود راسخ‌تر شدند ، زيارت قبور را سفارش مىكرد ، چنان‌كه ابن ماجه ( در سنن 1 / 117 باب ما جاء فى زيارة القبور ) از پيامبر اكرم صلى اللّه عليه و آله روايت كرده است كه آن حضرت فرمود : « كنت نهيتكم عن زيارة القبور ، فزوروها فإنّها تزهّد فى الدنيا ، و تذكّر فى الآخرة » . از آغاز حيات اسلام در مدينه ، مناسك خاصى در تدفين مؤمنان اجرا مىشد . جنازه‌ها در مكان مناسب دفن مىشد تا بدن متوفى از تعرض درندگان و نيز متلاشى شدن پيش روى انسانهاى ديگر پنهان بماند و خود موجب آلودگى محيط نشود و سطح قبرها كمى بلندتر از زمين قرار مىگرفت و روى آنها نام مردگان و پيامهاى خاص حك مىشد و حاضران در گورگاهها ، موقع زيارت قبور به مردگان سلام مىكردند و با صداى بلند آنها را مخاطب قرار مىدادند و از خداوند براى آنها طلب رحمت و آمرزش مىكردند و آيات يا سوره‌هايى از قرآن بويژه سوره حمد ، سوره توحيد ، معوذتين ، انا انزلنا ، يس ، الرحمن و آية الكرسى ، چنان كه در مصادر حديثى و فقهى شيعه و نيز منابع اهل سنت از جمله كتاب الفقه على المذاهب الاربعة ( 1 / 540 ) آمده است ، بر سر مزارها خوانده مىشد و به تدريج برخى از مزارها به مسجد تبديل شد . ساختن مسجد بر روى قبور يا پيرامون آن و خواندن نماز در آن ، موضوعى است فقهى كه بايد به نظر فقهاى اسلام مراجعه كرد . اما قدر متيقّن اين است كه قرآن كريم پس از تشريح چگونگى اطلاع مردم از قبر اصحاب كهف ، به بيان اختلاف مردم دربارهء نحوهء تكريم و گراميداشت آنان مىپردازد و مىفرمايد : وَ كَذلِكَ أَعْثَرْنا عَلَيْهِمْ لِيَعْلَمُوا أَنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ وَ أَنَّ السَّاعَةَ لا رَيْبَ فِيها إِذْ يَتَنازَعُونَ بَيْنَهُمْ أَمْرَهُمْ فَقالُوا ابْنُوا عَلَيْهِمْ بُنْياناً رَبُّهُمْ أَعْلَمُ بِهِمْ قالَ الَّذِينَ غَلَبُوا عَلى أَمْرِهِمْ لَنَتَّخِذَنَّ عَلَيْهِمْ مَسْجِداً ( كهف 18 / 21 ) و بدين‌گونه [ مردم آن ديار را ] بر حال ايشان آگاه ساختيم تا بدانند كه وعدهء خدا راست است و [ در فرارسيدن ] قيامت هيچ شكى نيست ، هنگامى كه ميان خود در كارشان با يكديگر نزاع مىكردند ، پس [ عده‌اى ] گفتند : بر روى [ قبر ] آنها