V . شعائر و رسوم آداب و آيين‌هاى مذهبى ملازم با عبادات و ادعيهء مربوطه ، طىّ نسك‌هاى « منثريك » اوستايى بيان گرديده ، از جمله نسك دوم ( - وهيشت ) ، سوم ( - بغو ) ، - خصوصا - ششم ( - پاچك ) ، نسك هفتم ( - رتوشتايتى ) و نسك نهم ( - كشكيسرو ) غالبا متضمّن شعائر و رسوم دينى بوده باشند . از جملهء زندها هم كتاب « نيرنگستان » كه تفسير نسك هفدهم اوستا ( - هوسپارم ) است ، كمابيش در اين مقوله مىگنجد . ( 1 ) . دينكرد ، كه پيشتر ( I ، 1 ) ياد شد ، بخش دوم « كتاب پنجم » و بهر منثريك « كتاب هشتم » كه خلاصهء نسك‌هاى پيشگفته باشد ( 15 - 21 ) متضمّن شعائر دينىاند . ( 2 ) . روايت پهلوى ، يك كتاب دستى از همگى دين ( 65 فصل / 26000 كلمه ) شامل مطالب مختلف اعمّ از شعائر ، شرايع ، مدنيّات و جز اين‌ها كه احتمالا در سدهء چهارم براساس كتابهاى ونديداد ، يسن‌ها ، نيرنگستان ، دينكرد ، بندهشن ، مينوى خرد ، بهمن يشت ، و جز اين‌ها گردآورى شده است . « 1 » . ( 3 ) . شايست نشايست ، روايتى در دو بخش ( 10 + 13 فصل / 13700 كلمه ) دربارهء كارهاى نيك و بد ، ثواب و گناه ، حلال و حرام ، مناسك و آداب ، شعائر و رسوم مذهبى ، نيز متضمّن احكام شرعى و اخلاق دينى كه بايستى مبتنى بر متون ما قبل اسلامى باشد . ( 4 ) . وچيكرت دينيگ ( - متفرّقات مذهبى ) كه پيشتر در جزو متون زندها ( ش 15 ) از اين نوشته‌ها ياد شد ، متضمّن 260 مسألهء اوستائى ( ح 17500 ك ) مبتنى بر نسك‌هاى عهد ساسانى در باب زندگى زردشت ، آتش مقدس ، جهاز مراسم ، آداب دخمه ؛ و ديگر شعائر و رسوم مذهبى است « 2 » . ( 5 ) . متفرّقات متون ، كه مانند قبلى ( ش 4 ) نوشته‌هاى پراكنده‌اى است به عنوان‌هاى

--> ( 1 ) . زبان و ادبيات پهلوى ( تاواديا ) ، ص / 151 - 154 . / زبان پهلوى Grund . der Iran . phi , II , p . 104 ( آموزگار - تفضلى ) ، ص 22 . / روايت پهلوى ( متنى به زبان فارسى ميانه ) - ترجمهء مهشيد ميرفخرائى ، تهران ، مؤسّسهء مطالعات و تحقيقات فرهنگى ، 1367 ص 8 م . ( 2 ) . زبان و ادبيات پهلوى ، ص 155 - 156 . / Grund . der Iran . , 2 , pp . 89 - 90 .