پرويز اذكائى
مقدمه أ
فهرست ما قبل الفهرست ( آثار ايرانى پيش از اسلام ) ( فارسي )
مقدّمه به نام خداوند بخشايندهء مهربان ، كه باور مىدارم خدايى جز او نباشد ؛ و باور مىدارم كه محمّد ( ص ) پيامبر اوست ؛ درود خدا بر او و بر خاندان گرامى او باد ! و امّا بعد ؛ چنين گويد بندهء هيچ مدان درگاه علم صمدانى ، محمّد پرويز بن محمّد كاظم اذكائى همدانى - اصلح اللّه تعالى حاله و احسن مآله ، بمنّه و كرمه ، كه در زمستان سال 1372 ش حسب توصيهء دوست دانشمند بزرگوار ، حضرت حجّة الاسلام و المسلمين آقاى الهى خراسانى - دام ظلّه الوارف - موضوع مقالهام را براى شركت در كنگرهء كتاب و كتابخانه در تمدّن اسلامى ، بررسى و پژوهش آثار و مآثر ما قبل اسلامى و چگونگى وضع كتاب و كتابمدارى در ايران باستانى قرار دادم ؛ ولى ، چنانكه اغلب برايم پيش مىآيد ، دامنهء جستار و تحقيق بهقدرى - در تمام ابعاد - وسعت گرفت كه حاصل كار كتاب حاضر ( در دو مجلّد ) فراهم آمد . ناچار برحسب محتوا و مطالب ، به قياس و قرينهء چندى ، عنوان « فهرست ايرانى » بر آن نهادم ، ليكن آنگاه كه دوست دانشمند بزرگوار ، ايرانشناس نامدار ، حضرت آقاى ايرج افشار - دامت افاداته - به عين عنايت و ژرفبينى در آن نگريست ، به رأى صائب خويش پيشنهاد نمود كه اسم كتاب فهرست ما قبل الفهرست باشد . يعنى همانطور كه الفهرست ابن نديم ( سدهء 4 ق ) مشتمل بر ذكر آثار مكتوب طى سدههاى نخستين اسلامى در موضوعهاى مختلف علوم و فنون و آداب و تاريخ و سير ، عمدة منقول از زبانهاى ايرانى ( پهلوى و سريانى ) ، يونانى و هندى به عربى است ، با مقدّمات تاريخى و توصيفى بر هر فصل و باب موضوعى ، فهرست حاضر نيز متضمّن شرح آثار ايرانى ( پهلوى و