پرويز اذكائى
62
فهرست ما قبل الفهرست ( آثار ايرانى پيش از اسلام ) ( فارسي )
« شيز » تخت سليمان ( اورميه ) سپرده شده است « 1 » . اگرچه در شرح گنج شسپيگان باز بدين مطلب اشاره خواهد رفت ، اينك عين عبارات « دينكرد » - ترجمهء سنجانا ( كتاب 3 ، بند 420 / كتاب 4 ، بند 15 ) - ترجمهء « وست » متون پهلوى ( ج 4 ، ص 413 ، س 24 - ) - قرائت - « بيلى » ( مدن ، ص 405 ، س 12 - ص 406 ، س 22 / ص 411 ، س 15 - تا - ص 413 - س 13 ) و ترجمهء تاواديا ( مدن ، ص 412 ، س 17 - ) را بهطور مزجى و ملخّص بنقل مىآوريم : « اصل دينكرت ( - اوستا ) هم در زمان گشتاسپ تدوين شده بود ، دارا پسر دارا دستور نگهدارى دو نسخه از تمام اوستا را داد ، كه يكى را در گنج شسپيگان و ديگرى را در دژنپشت نگه دارند . هنگامى كه اسكندر گجسته به ايرانزمين آمد ، همهء نوشتارهاى دژنبشت سوخته شد ، نوشتارهاى گنج شسپيگان را اسكندر گفت به يونانى ترجمه كردند . آنگاه ولخش / بلاش از تبار اشكان در هر ناحيتى كه پيش آمد ، دستور داد تا گنجينهها و يادمانهاى پادشاهى را نگهدارى كنند . متون اوستا و زند را همان گونه كه با نقل شفاهى به روايت پريستاران عاليمقام فرا آمده بود ، گرد آوردند ؛ تا زمان اردشير بابكان كه هيربد تنسر مأمور تدوين آن شد . شاپور پسر اردشير همهء نسخههاى هند و روم ( - يونان ) و ديگر جايها را گرد آورده ، نيز نوشتههايى كه از دين جدا بودند - دربارهء پزشكى و ستارهشناسى ، حركت [ و سكون ] ، زمان و مكان ، ماده و خلقت ، تكوين و انعدام ، فرگشت و بالش ؛ و ديگر فنون و صناعات كه در هندوستان ، روم ( - امپراتورى بيزانس ) و ديگر كشورها پراكنده بود ، همه را دوباره گرد آورد و آنها را با اپستاك يكى كرد ، از اين مجموع نسخهاى فراهم آمد كه باز آن را در گنج شسپيگان نهادند » « 2 » . مورّخان اسلامى نيز ، چنانكه در شرح كتابت بر روى پوستها گذشت ، تقريبا روايت « دينكرد » را نقل كردهاند . طبرى ، مسعودى ، بيرونى و ابن بلخى هم گفتهاند كه كتاب اوستاى زردشت در زمان گشتاسپ بر روى دوازده هزار پوست گاو پيراسته به زر نگاشته كتابت شد ، كه آن را در « دژنبشت » اصطخر نهادند ؛ اما اسكندر رومى آن را
--> ( 1 ) . مقدمهء فقه اللغهء ايرانى ، ص 69 / تاريخ ماد ( دياكونوف ) ، ص 67 . ( 2 ) . The Dinkard , vol . IX , pp . 569 - 70 , 557 - 78 / Papers on Iranian Subjects , P . 9 / زبان و ادبيات پهلوى ، ص 68 . / يشتها Zoroastrian Problems . . . , 1970 , pp . 81 , 217 - 219 . / ( پورداود ) ، ج 2 ، ص 248 .