« رى » باستان مىباشد . ( 2 ) . يشت‌ها ، ستايش‌نامه‌هاى اوستايى شامل بيست و يك « يشت » موجود : 1 - هرمزد ، 2 - هفتن ( امشاسپند ) ، 3 - ارديبهشت ، 4 - خرداد ، 5 - آبان ، 6 - خورشيد ، 7 - ماه ، 8 - تير ، 9 - گوش ، 10 - مهر ، 11 - سروش ، 12 - رشن ، 13 - فروردين ، 14 - بهرام ، 15 - رام ، 16 - دين ، 17 - ارد ، 18 - اشتاد ، 19 - زامياد ، 20 - هوم ، 21 - ونند ، كه از لحاظ احتوا و احتفاظ بر روايات ملّى ، اساطير مذهبى و حتى اعلام و حوادث تاريخى هم ، مهمترين و مغتنم‌ترين نسك‌ها يا كتب اوستايى است . اقدم آنها به ترتيب عبارتند از : فروردين يشت ، مهر يشت ، آبان يشت ، تير يشت ، بهرام يشت ، و زامياد يشت كه اهمّ آنها نيز باشند . در جدول « تدوين اوستا به ترتيب تاريخ » از شادروان كريستن‌سن ، يشت‌هاى مزبور بالجمله به دوران ما قبل هخامنشى ( سدهء 7 - ق . م . ) تعلّق يافته‌اند « 1 » . پيشتر به مناسبت گذشت كه راقم اين سطور « فروردين يشت » را به عنوان نخستين حماسهء ملّى مدون يا شاهنامهء باستانى ايرانيان دريافته ، ارزيابى و اعلام نموده است . هم اين نويسنده احتمال داده است كه فروردين يشت يك روايت حماسى از جانفشانىهاى دلاوران ايرانى مادى - پارتى - سكايى در پيكارهاى يك‌صدساله بر ضد دولت تجاوز پيشهء « آشور » ( - ضحّاك زمانه ) بوده ، كه سرانجام آن را به سال 612 ق . م . از صفحهء روزگار محو كردند ؛ و در عين حال متضمّن ستايش‌ها از پاكان و نيكان درگذشته و ذكر خير فروهران ديگر نام‌آوران و بزرگان ايران‌زمين است . فروردين يشت را به اعتقاد اينجانب نه تنها مغان دانشمند ماد نوشته‌اند ، بلكه حسب قرائن مكان تحرير آن احتمالا شهر « همدان » يا احيانا رى باستان ؛ و تدوين نهايى آن قطعا اواخر سدهء هفتم ق . م . بوده است . در خصوص باقى يشت‌هاى كهن ، « مهر يشت » را مىتوان گفت كه حتى مغان دانشمند ماد كه در قلعهء « استوناوند » دماوند ( رى ) نشيمن داشته‌اند - و ظاهرا رصدخانهء ايشان نيز آنجا بوده - هم در سدهء هفتم پيش از ميلاد نوشته‌اند . « آبان يشت » را مغان در شهر همدان باستان ، و در معبد ايشتار / اينانا ( - آناهيتا پسينى ) تدوين و تحرير كرده‌اند . در اين يشت‌ها خصوصا تأثيرات كيش‌ها و آيين‌هاى ميان‌رودانى ( آشورى - بابلى ) بسيار و نمايان است ؛ اساسا مغان ماد باستان بابلى مآب بودند ، عناصر آريايى ( ايرانى ) - كه جز انديشه‌هاى بحت و

--> ( 1 ) . مزداپرستى در ايران قديم ، ص 138 / مزديسنا و ادب پارسى ، ص 226 .