( پهلوى ) فراجسته و فرگشته از اشكال « آرامى » است ، چنان‌كه در بهرهء 5 به تفصيل گذشت ، اشارت‌وار به شرح هريك از دبيره‌هاى هفتگانهء مزبور مىپردازد : 1 - رم دبيره ، كتابت عامّه است [ حمزهء اصفهانى ] ، گويا همان « هام » دبيره كه براى ديگر رسته‌هاى كشور است جز از براى شاهان تنها [ ابن نديم ] . مرحوم ذبيح بهروز « رم » را محرّف « آم » دانسته ، كه هم با دكتر كيا « آم » را وجهى از « هام » پنداشته‌اند « 1 » . على اشرف صادقى اين نظر را ردّ كرده ، گويد « رم » به همان صورت كه در كتاب حمزهء اصفهانى آمده ، درست است ؛ و بايد هم‌ريشهء « رمه » فارسى / « رمگ » پهلوى باشد كه به معناى توده و عامّهء مردم است « 2 » . نظر ايشان را ما چنين تصويب و تكميل مىكنيم كه چون خطّ ويژهء « رم » در قبال خطّ ويژهء « شاهان » ياد شده ؛ مراد قطعا دو مفهوم متقابل يا دو مصطلح جامعه‌شناختى كهن به الفاظ عربى آنها « سوقه » و « ملوك » بوده است . بايد گفت كه « رمگ » پهلوى دقيقا به مفهوم « سوقه » - يعنى : گلّه و تودهء مردم ، طبقهء فرودست اجتماعى ، عامّه و « رعيت » است ، كه مفهوم متقابل آن از طبقهء فرادست اجتماعى همانا « ملوك » ( - شاهان ) و « ارباب » ( - خداوندان ) باشد . اما « هام » دبيره كه به گفتهء مرحوم بهار ظاهرا « هماك دبيره » - يعنى خط همگانى و عمومى باشد « 3 » ، خود مرادف با « رم » ( يا « رمگ » بوده ) است ؛ چنان‌كه دكتر آموزگار - تفضّلى گويند همان خطّ مردم يا همگانى ، داراى 14 حرف اصلى به گونهء متصل يا شكسته ؛ و همان خط « پهلوى كتابى » باشد كه مخصوص نوشتن كتابهاى دينى و نوشته‌هاى روى پوست و پاپيروس و جز اينهاست « 4 » . ارانسكى گويد كه « پهلوى كتابى » يكى از انواع خطّ آرامى ثمرهء تكامل الفباى « پارسيك » [ - گشته دبيره ] است ، كه تفاوت آن با خط كتيبه‌هاى ساسانى [ - گشته دبيره ] اين است كه جنبهء دست‌نبشتنى و شكسته دارد ، قرائت و تفسير آثارى كه بدان نوشته آمده بسيار

--> - ( خوارزمى ) ، طبع فان فلوتن ، ليدن ، ص 117 - 118 . / دبيره ( ذبيح بهروز ) ، ايران‌كوده ، ش 2 ، ص 22 - 24 . / سبك‌شناسى ( بهار ) ، ج 1 ، ص 77 - 79 . / گفتار دكتر مشكور ، مجلّهء سخن ، 19 ، ش 3 ، ص 299 - 308 . ( 1 ) . دبيره ، ايران‌كوده ، ش 2 ، ص 23 / ش 5 ، ص 6 / ش 7 ، جدول 3 . ( 2 ) . مجلّهء سخن ، سال 19 ( 1348 ) ، ش 10 ، ص 1039 . ( 3 ) . سبك‌شناسى ، ج 1 ، ص 77 . ( 4 ) . زبان پهلوى ( ادبيات و دستور آن ) ، ص 35 .