پرويز اذكائى
مقدمه يج
فهرست ما قبل الفهرست ( آثار ايرانى پيش از اسلام ) ( فارسي )
نباشد » « 11 » . اكنون با مقدّمات پيشگفته ، توان گفت كه مخاطبان كتاب حاضر - كه حين تأليف پيوسته مدّ نظر بودهاند - همانا علماى حوزههاى علميّهء ايران هستند . اما علماى حوزوى در مطالعات تطبيقى بين موضوعات همپيوستهء اسلامشناخت يا شيعهشناسى با ايرانشناسى ، ضرور است مثلا آموختن زبان پهلوى را هم وجههء همّت قرار دهند ؛ هرچند اگر بدين مهمّ نيز عنايت ورزند فهو المطلوب ؛ اولاتر آنكه لزوما آموزش زبان و ادبيّات سريانى را جزو برنامههاى درسى فقه اللغة همبر با آموزش عربى منظور نمايند . پيشتر در باب كاركرد و اهميّت خاص زبان سريانى - كه آثار كلامى ( مسيحى ) و فلسفى ( يونانى ) بدان زبان پديد آمده ، اشارت رفت و طىّ اين « فهرست » تقريبا تمام نوشتههاى سريانى ايرانيان عهد باستان برشمرده خواهد شد ؛ و نيز گفته آمد كه زبان و ادب عربى خويشاوند آن در دوران اسلامى ادامهء طبيعى - تاريخى همان باشد ؛ اما هم به دليل آنكه مطالعهء آثار مسيحيان نسطورى ( سريانى ) توسّط علماى اسلامى ايران خود موجبى در تحقّق امر خطير تقريب بين اديان و مذاهب عالم است ، ازاينجهت نيز آموزش سريانى در حوزههاى علميه بايد مفيد و ثمربخش باشد . اساسا معرفت بر مبادى و منابع ما قبل اسلامى علوم و معارف اسلامى ، روح جديدى در كالبد مطالعات محدود و منجمد يا عقيم و فروبستهء كنونى خواهد دميد ، درهاى تازهاى بر روى پژوهشهاى علمى در اين خصوص خواهد گشود ؛ و قطعا تتبّعات جارى اسلامى - ايرانشناسى را از ايستايى مزمن به يك فرايند پوياى نوجويانه متحوّل خواهد ساخت . همانطور كه آباء دانشمند مسيحىزبان عربى را به قصد اسلامشناسى مىآموزند ، عين صلاح و صواب خواهد بود كه علماى اسلامى نيز زبان سريانى را با قصد مشابه فراگيرند . * * تطويل كلام در باب اينكه متون سريانى ما قبل اسلامى بخش بزرگى از آثار مكتوب ايران باستانى است ، بيش از اين ديگر روا نباشد . اما دانشمندى كه نخست بار در دوران معاصر بدين نكته وقوف علمى يافت ، شادروان تئودور نولدكه آلمانى شرقشناس شهير در سدهء گذشته بود . از دانشمندان ايرانى مىتوان استاد دكتر ذبيح اللّه صفا - دامت افاداته - را ياد كرد ، كه هم با وقوف علمى در كتاب تاريخ علوم عقلى تا حدّى بدين مهمّ عنايت ورزيده است . ولى بيش از همه بايد از كتابشناس دانشمند نامور استاد محمّد تقى دانشپژوه - دام ظلّه العالى - ياد كرد ، كه در تضاعيف
--> ( 11 ) . « رابطهء نقلى و عقلى در فقه » ( پ . اذكائى ) ، كنگرهء جهانى شيخ انصارى ، قم ، مؤسسة الهادى ، پاييز 1373 ، ص 9 - 12 .