پرويز اذكائى

152

فهرست ما قبل الفهرست ( آثار ايرانى پيش از اسلام ) ( فارسي )

مورد استخراج يونانيان بوده ، متضمّن نظريات ارصاد قمرى و ملاحظات وى از جمله مسألهء جوزهرات كه وى بدان صورت عملى بخشيده است . به علاوه ، اشتهار كيدينو يك سده پس از نبوريمانو ، كه هم به پشتيبانى شاهان هخامنشى دنبالهء كار سلف خود را با استفاده از زيگوارهء / 360 سالهء مذكور و ديگر جدولهاى رصدى پيشينيان گرفت ، در اين هم باشد كه حدود سال 379 ق . م . تغيير تدريجى ميل زمين - يعنى فرضيهء « تقديم اعتدالين » را فرايابى كرد . نظام نجومى وى موجب تغيير واضح در دورهء 19 ساله هم گرديد كه طىّ سال 367 ق . م . صورت پذيرفت ، سپس دور به دور تا سال 45 ميلادى تكرار شد . به طور كلّى نظام‌هاى « الف » و « ب » كه حدود سال 500 ق . م . شالوده يافته ، طىّ پادشاهى خشايارشا و اردشير يكم بين سالهاى 474 تا 456 تحديد گرديد ، سرانجام محاسبات آنها بين سالهاى 272 تا 251 ق . م تثبيت شد . اما به‌طور مشخّص رصدهاى نجومى مضبوط بابليان ، چنان‌كه « آ . ج . ساخس » فرانموده ( LBAT , xii - . . ) از زمان داريوش يكم هخامنشى طىّ سالهاى 493 - 492 ق . م ، اردشير يكم در 440 - 439 ، داريوش دوم در 418 - 417 و 417 - 416 ، اردشير دوم از سال 384 تا 360 ، اردشير سوم از 353 تا 337 ؛ و داريوش سوم در 332 - 331 ق . م ، تا عهد سلوكى ( به سال 69 - 68 ق . م . ) ادامه يافته و تاريخ‌گذارى شده ؛ نشاط علمى دانشمندان بابلى در زمينهء نجوم رياضى حاكى است كه مسائل سياسى مانع فعّاليّت‌هاى ايشان نبوده است . بر روىهم نقطهء اوج نجوم بابلى بين 600 تا 440 ق . م به نظر مىرسد ، خصوصا متون منسوب به « كمبوجيه » نشانگر و نمونهء آن باشد ؛ و بالجمله بر رصدهاى منجّمان يونانى « متون » و « اوكتمون » تأثير نافذ داشته ، به‌طورى كه اصلا هم آنها را كار بسته‌اند . تقريبا يقين است كه هيپارخوس / ابرخس - سلف بطلميوس - با رصدهاى بابليان آشنايى داشته ، همانها كار او را - خصوصا آنچه مربوط به اكتشاف تقديم اعتدالين مىشود - تسهيل كرده است . « 1 » پيداست كه امور عملى مهندسى بدون مبانى نظرى نباشد ، دانش‌هاى هندسه و رياضى از براى طرحهاى عمرانى ، تأسيسات آبيارى ، فنون راه‌سازى و صنايع نظامى

--> ( 1 ) . History of the Persian Empire , pp . 453 - 457 . / the Birth of Astronomy , pp . 236 , 246 , 248 , 296 . / The Cambridge History of Iran , vol . 2 , pp . 581 - 582 . / تاريخ علم ، ص 477 . / تاريخ الحضارات القديمة ، ص 310 .