جشنس » فرمدار ( موبدان ) به بزرگمهر بختگان ( در حكمت‌ها و ادبها ) از اديب ابو الحسن على بن عبيدهء ريحانى زنديق ( اوائل سدهء 3 ق ) است « 1 » همانستى فرمدار يا موبدان مذكور فعلا برما روشن نيست ، ولى كتاب الآداب ابن مقفّع - چنان‌كه گذشت - به نحوى مربوط به « آداب الملوك » بوزرجمهر مىشود . در محافل ادبى دبيران ايرانى مانوى و مزدكى مآب طىّ دورهء اوليّهء خلافت عباسى ، كتابهاى منسوب به بزرگمهر بختگان و كليله و دمنه ( برزويه ) و اندرزنامه‌هاى سياسى و حكمت‌هاى عملى و اخلاق مدنى با آداب فرس يك‌رشته مطالب مشترك و مرتبط بهم بوده است . ( 16 ) . كتاب مهر آذرجشنس فرمدار به بزرگمهر بختگان ، كه ابن نديم در جزو اندرزنامه‌ها [ ص 377 ] و جاى ديگر در شرح آثار ابو الحسن على بن عبيدهء ريحانى زنديق ( مانوى ) به عنوان « كتاب مهرزاد / مهرآزاد جشنس » ياد كرده ، كه از ويژگان مأمون عباسى بود ( 198 - 218 ق ) و در تأليفات خود طريق حكمت مىپيمود « 2 » . ابو الحسن عامرى گويد كه على بن عبيدة ( ريحانى ) هم بمانند ابن المقفّع - در كتاب « الادب الكبير » - مجموع منتخبى از كتاب « اوستا » زردشتى در كتاب خود موسوم به « المصون » آورده است « 3 » . ابن نديم باز در جزو اندرزنامه‌ها كتابى ديگر به عنوان « كتاب مؤبد موبدان در حكمت‌ها و گزيده‌ها و ادب‌ها » ياد كرده [ ص 378 ] كه اينوسترانتسف اين دوتا كتاب را يكى دانسته ، بدينكه « مهرآذر / مهرزاد / مهرآزاد جشنس فرمدار » همين « موبد موبدان » بوده كه كتاب را گويا براى بزرگمهر بختگان وزير خسرو انوشروان نوشته است « 4 » . از طرف ديگر ، همانندى اسم كتاب « مهر آذرجشنس / مهرزاد / مهرآزاد جشنس » با اسم كتاب « ماه فراجشنس » يا الادب الكبير لابن المقفّع ، چنان‌كه گذشت ، اين‌ها را به نحوى مربوط به كتاب « آداب الملوك » يا « پندنامه » بزرگمهر حكيم مىكند . ( 17 ) . كتاب اميد و نوميدى و گفتگوى ميان آن دو ، كه ابن نديم در جزو اندرزنامه‌ها ياد كرده [ ص 378 ] همان « كتاب اليأس و الرجاء » از اديب ابو الحسن على بن عبيدهء

--> ( 1 ) . الفهرست ، ص 133 و 377 . / معجم الادباء ( ياقوت ) ، ج 14 ، ص 54 . / تحقيقات دربارهء ساسانيان ، ص 25 ، 28 ، 46 . / ماهنامهء هنر و مردم ، ش 101 ( اسفند 1349 ) ، ص 44 . / جاويدان خرد ، مقدمه ، ص 24 . ( 2 ) . معجم الادباء ، ج 14 ، ص 54 . / الفهرست ، ص 133 . ( 3 ) . الإعلام بمناقب الإسلام ، چاپ تهران ، 1367 ، ص 262 . ( 4 ) . تحقيقاتى دربارهء ساسانيان ( ترجمهء كاظم‌زاده ) ، ص 25 .