پرويز اذكائى
122
فهرست ما قبل الفهرست ( آثار ايرانى پيش از اسلام ) ( فارسي )
( 9 ) . پندنامهء زردشت ( 341 - 400 م ) پسر همان آذرباد مار اسپندان ( ش 7 ) كه اين نيز موبدان موبد زمان اردشير دوم ساسانى ( 379 - 384 م ) بود ، گزيدهء اندرزپور - يوتكيشان هم نام دارد ( ح 1430 ك ) كه در پايان شعرى از خود دربارهء گذران بودن زندگى و خواستههاى گيتى در پيوسته است . ( 10 ) . اندرز خسرو قبادان ( ح 380 ك ) كه در واقع وصيّت خسرو انوشروان نزديك وفات و موضوع مرغوزن ( - دخمه ) است . ابن نديم در جزو اندرزنامهها دو كتاب به عنوان « كتاب عهد كسرى به فرزندش هرمز ، ( 1 ) اندرز به دو ، و پاسخ هرمز ، ( 2 ) كه آن را عين البلاغة نامند » ياد كرده [ ص 377 و 378 ] كه كنستانتين اينوسترانتسف اولا اين دو كتاب را يكى دانسته ، ثانيا آن را همين « اندرز خسرو قبادان » پنداشته است « 1 » . در مورد اول توان گفت كه نظر وى صواب باشد ، ولى در مورد دوم بههيچرو درست نيست . چه ، « اندرز خسرو قبادان » همانا بيشتر با متن فارسى « پندنامهء انوشروان » مطابق باشد ، كه نسخ متعدّد آن را آقاى دانشپژوه شناسانده « 2 » ؛ و صورت منظوم آن هم به عنوان « راحة الانسان » چندبار چاپ شده است « 3 » . بايد گفت كه كريستنسن تأليف اندرزنامههاى يادشده ( ش 7 و 8 و 9 و 10 ) را پس از انقراض سلسلهء ساسانى دانسته است « 4 » . ( 11 ) . كتاب عهد كسرى به ادبآموزان ، كه ابن نديم در جزو اندرزنامهها ياد كرده [ ص 377 ] و گويا غير از « اندرزنامه / پندنامه » هاى شناخته شده ( مذكور ) از خسرو ( قبادان ) انوشروان باشد . ( 12 ) . اندرز دانايان به مزديسنان ( ح 980 ك ) هفت فقره دربارهء وظايف فردى ، بهترين ثروتها ، وظايف اجتماعى ، شرايط كار و زحمت ، حقيقت ازدواج ، تدبير منزل و اعمال نيك و بد . ( 13 ) . اندرز پيشينيان ( و غيره ) - چند پندنامهء كوچك مانند : اقوال آتور فرنبغ و بختآفريد ( ح 320 ك ) ، پدرى كه پسرش را مىآموزد ( ح 600 ك ) ، اندرژداناك مرد ( ح 520 ك ) ، گزيدهء اندرز فرجودكيشان ، اندرژ دستوران به بهدينان ( 35 فقره ) ، اندرز بهزاد
--> ( 1 ) . تحقيقاتى دربارهء ساسانيان ، ترجمهء كاظم كاظمزاده ، تهران ، 1351 ، ص 25 - 26 . ( 2 ) . جاويدان خرد ( مشكويهء رازى ) ، مقدّمه ، ص 23 . ( 3 ) . مجموعهء مقالات دكتر معين ، ج 1 ، ص 184 - 185 . ( 4 ) . ايران در زمان ساسانيان ، چاپ 2 ، ص 76 . / مجموعهء مقالات معين ، ج 1 ، ص 182 - 183 .