پرويز اذكائى
مقدمه و
فهرست ما قبل الفهرست ( آثار ايرانى پيش از اسلام ) ( فارسي )
متأسفانه ما تاكنون بسيار و پيوسته وادادهايم ، دشمن ضعف روحى ما را شناخته ( چيزى كه نمىدانيم حقيقة و بالقوّه و فعل همانا نقطهء قوّت ماست ) ، چشم اسفنديار و پاشنهء آشيل ما را در معركة الآراء و عرصات فرهنگى و مذهبى نشانه گرفته ؛ و آن هم تهمت نارواى قديمى « مجوسيّت » و « زندقه » است . ما بايد يكبار ديگر ، يكبار براى هميشه ، به دنيا ، به جهان عرب و ملل مسلمان ثابت كنيم كه اسلام يعنى ايران ؛ و ايران هم البتّه از زير بته درنيامده ، بيش از پنج هزار سال در توسعه و تمدّن عالم بشريت پيشتاز و بنيادگذار بوده ، بانى نخستين دولت جهانى است ، دستكم پنج دين الهى بزرگ تقديم بشريّت عدالتخواه نموده ، كه فقط يكىاش و آخرين آنها اسلام است . اسلام ، تنها مهبط وحى آن در جزيرة العرب واقع شده ، عرصهء جغرافيايى و فرهنگى عالمگير شدنش همانا ايرانزمين بوده ، كه مردم آن سرزمين هرگز گناهى نداشتهاند اگر قبل از ظهور دين مبين بر كيشهاى مجوسيّت ، مانويّت ، زروانيّت ، مهرآيينى و مزدكگرايى بودهاند ؛ و دينهاى جهانى بزرگى مثل ميترائيسم ، مسيحيّت و حتى يهوديّت خود عكس برگردان آن كيشهاست . * * سخن ديگر راجع است به موضوع انتقال علوم يونانى به عالم اسلامى كه تقريبا اكثريّت علماى مغربزمين و مستشرقان اروپايى چون گرايشهاى « اروپا - مركزى » و « يونانىمآبى » بر ايشان غالب و حسب طبيعت در وجودشان مخمّر است ، تابعان يا بل خود از متتبّعان چنين مسأله و مدرسهاى مىباشند . ولى آنان در چنين گرايش و نگرهء « اشاعه » ( diffusionism ) بر انتقال « بىواسطهء » علوم يونانى به عالم اسلامى - دفعة از اوايل سدهء هشتم ميلادى - اكتفا و اقتصار نكردهاند ، بلكه جناح ايرانشناسان ايشان سرسختانه معتقد است كه قبلا - يعنى از سدههاى دوم و سوم ميلادى حتى پيشتر چنانكه هم از تازش اسكندر مقدونى به ايران و خصوصا براثر « يونانى مآبى » ( - هلنيسم ) شاهان پارتى / اشكانى ، علوم يونانى آغاز انتقال به عالم ايرانى نهاد ؛ و در هر دو قضيه يا مورد مشابه همانا مقصد و مرام ايشان چنين است كه ايرانيها و مسلمانها اهل علم و حكمت نبودهاند ، چيزى از عقليّات نداشتهاند ، صرفا براثر واقعات معيّن تاريخى شرايط مساعدى فراهم گشته است كه علوم يونانى به ميان آنان انتقال يابد ، تا قدرى از جهالت و خرافهپرستى مزمن ايشان كاسته آيد ؛ و از اين قبيل خزعبلات . بايد افزود كه آنان با يك تير دو نشان مىزنند ؛ و پنهان هم نمىكنند كه در مفهوم ضمنى موضوع انتقال علوم يونانى به عالم اسلامى اين نظريهء موذيانه هم مطرح است كه اگر احيانا از علوم ايرانى چيزكى به عالم اسلامى