« دين يشت » - ويسپرد ، خرده‌اوستا و زندهاى آنها عارى از انديشه‌هاى فلسفى به مفهوم اعمّ يا اخصّ نباشند ؛ يشت‌هاى ويژهء موضوعى هريك در جاى خود ياد خواهند شد . در ضمن ، چنان‌كه در بخش خطّ و كتابت گذشت « دانش دبيره » پهلوى كتابتى بوده است كه منطق و فلسفه را بدان مىنوشته‌اند « 1 » . يك‌بار ديگر با يادآورى اين اشارت « ورشت مانسريك » ( فرگرد 21 ، بند 20 ) كه زردشت سپيتمان را بانى فلسفه دانسته « 2 » ، بايد افزود كه موبد آذر فرنبغ در « آيين نامگ » خود ( دينكرد 4 ، 142 ) يك « فلسفه‌نامه » منسوب به زردشت كلدانى هم ياد كرده است « 3 » . 1 . كليّات ( فلسفى ) : ( 1 ) . كتب يونانى و هندى ( فلسفى و علمى ) كه بنا به دينكرد ( مدن ، 412 ، 17 - ) در زمان شاپور يكم ساسانى ( 241 - 272 م ) به پهلوى ترجمه شد ، با اوستا در پيوست ؛ و در مدرسهء جنديشاپور هم نگه داشته شد « 4 » . ( 2 ) . اخبار الفلاسفة و قصصهم و آرائهم ( - فيلوسوپوس ايستوريا آن بيبليوئيس ) فورفوريوس ( Porphyrios ) صورى ( 234 - 305 م ) در چهار دفتر از طالس تا افلاطون ، كه ترجمهء سريانى آن تداول داشته ؛ « ابن الخمّار » - ابو الخير حسن بن سوار مسيحى ( 331 - ح 412 ق ) با آغاز از زندگى فيثاغورس به عربى ترجمه كرده ، نيز ياد كرده‌اند كه اخبار الفلاسفة / تاريخ فلسفهء نيكلاى دمشقى ( ن 1 س 1 م ) هم در تحرير سريانى تداول داشته ، كه « ابن زرعه » - ابو على عيسى بن اسحاق مسيحى ( ح 331 - 399 ) ق ) آن را به عربى ترجمه كرده است . ( 3 ) . وصاياى ذهبيّه ( فيثاغورس ) تفسير پروكلوس ديادوخوس بيزانطى ( 412 - 485 م ) كه به سريانى ترجمه شد ( نسخه‌اى از آن در موزهء بريتانيا هست ) و ثابت بن قرّهء

--> ( 1 ) . الفهرست ، چاپ تهران ، ص 16 . ( 2 ) . The Dinkard , vol . xvlll , p . 39 . ( 3 ) . The Philosophy of the Mazdayasnian Religion , p . 103 . ( 4 ) . Zoroastrian Problems , p . 81 . / Essays Presented to R . Walzer , Oxford , 1972 ( ar . S . M . تاريخ علوم عقلى ( صفا ) ، ص 18 . Stern ) , pp , 447 , 449 , 462 . /