على زمانى قمشه اى

423

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

دادن موقعيت ورود خورشيد به نقطهء اعتدال بهارى در اوّل اين ماه . تأكيدى كه محمد بن ايوب طبرى بر اجراى كبيسهء هجده روزه در پايان سال 447 يزدگردى دارد ، نشان مىدهد كه منجمان مأمور طراحى اين گاه‌شمارى اختلاف بوجود آمده از سال 375 يزدگردى ( سالى كه به نوشتهء كوشيار بن لبان ، موعد آخرين اجراى كبيسه در گاه‌شمارى يزدگردى بوده است ) تا 447 يزدگردى را محاسبه كرده و دستور اجراى هجده روز كبيسه را داده‌اند . درعين‌حال ، اوّل فروردين در گاه‌شمارى خراجى نيز در سال 375 يزدگردى / 1006 ميلادى يوليانى ، مقارن ورود خورشيد به برج حمل و اعتدال بهارى بوده است . محاسبهء روزهاى جمع‌شدهء ناشى از اجرا نشدن كبيسه در فاصلهء سالهاى 375 تا 447 يزدگردى نيز ، براساس طول سال در گاه‌شمارى خراجى ( 365 روز و 6 ساعت ) ، همان هجده روز كبيسه شده را به دست مىدهد . خازنى فاصلهء بين التاريخين گاه‌شمارى جلالى و گاه‌شمارى يزدگردى را 077 ، 162 روز و خواجه نصير الدّين طوسى ( زيج ايلخانى ) 163173 روز نوشته است . اختلاف 1097 روزه بين اين دو رقم به علت تفاوت مبدئى است كه هريك از آنها براى گاه‌شمارى جلالى در نظر گرفته‌اند . خازنى 5 شعبان 468 و خواجه نصير الدّين طوسى 10 رمضان 471 را مبدأ اين گاه‌شمارى مىدانند . مبدأ دقيقى كه با محاسبه نيز تأييد مىشود ، رمضان 471 قمرى / مارس 1079 ميلادى ، يعنى زمان مورد نظر نصير الدّين طوسى ، است . طبق نوشتهء خازنى نام ماهها و روزهاى سال در گاه‌شمارى جلالى نامهاى فارسى ( نامهاى گاه‌شمارى يزدگردى ) است ، امّا خواجه نصير الدّين طوسى و سنجر كمالى فهرستى متفاوت از نام ماهها و روزهاى ماه و اندر گاه براى اين گاه‌شمارى