مىگرديده است . بررسىهايى كه از روى سوابق به‌جا مانده از گرفت‌هاى ( كسوف و خسوف ) گذشته به عمل آمده نشان مىدهد كه روند افزايش طول روزهاى زمينى 0016 / 0 ثانيه در هر قرن است . « 1 » نكته‌اى ژرف و جالب نيوتون به نكته‌اى زيبا توجّه داده مىنويسد : لازم به تأكيد است كه همهء حركات كنونى سيّارات را نمىتوان به قوّهء جاذبه منسوب دانست ؛ زيرا اين قوّه ، اجسام را تنها به‌طرف خورشيد مىكشاند . بنابراين ، بايد يك دست الهى در كار باشد تا سيّارات را در محور خودشان به گرد خورشيد بچرخاند . من المؤكّد انّ الحركات الحالية للكواكب لا يمكن أن تتأتى من محض الجاذبة ، لأنّ هذه القوة تدفع الأجرام نحو الشّمس فقط ، و عليه وجب أن توجد يد الهيّة لتديرها في مداراتها حول الشمس . « 2 » نيوتون براين نكته بدان دليل پاى فشرده كه خود متوجّه نقص قانون جاذبه بوده است . زيرا اين قانون اگر به‌گونه‌اى فراگير باشد كه شامل اجرام دور دست و همهء كهكشان‌ها گردد بايد همهء آن‌ها به هم نزديك و جذب شده و

--> ( 1 ) . ر . ك : پاتريك مور ( Patrick Moore ) گرىهانت ( Garry Hunt ) اطلس منظومه خورشيدى ، برگردان عباس جعفرى ، نشر سازمان گيتاشناسى ، سال 1374 شمسى ، ص 94 و بعد ؛ مايردگانى ، نجوم به زبان ساده ، ج 2 ، برگردان محمد رضا خواجه‌پور ، نشر گيتاشناسى ، سال 1363 شمسى ، ص 186 و بعد ؛ اتو استروو ( Otto struve ) بورلىليند ( Beverly Iynds ) هلن پيلانس ( Helen Pillans ) مبانى نجوم ، برگردان حسين زمرديان ، بهروز حاجبى ، نشر دانشگاه تهران ، سال 1364 شمسى ، ص 37 و بعد ؛ فيزيك آموزش متوسطه عمومى سال چهارم علوم تجربى ، ص 33 و بعد . ( 2 ) . محمد فريد وجدى ، دائرةالمعارف ، ج 3 ، ط 4 ، افست 1386 قمرى / 1967 ميلادى ، ص 45 .