چنان‌كه فيض كاشانى مىنويسد : إنّ الفاعل المباشر لجميع الحركات هي الطبيعة إلّا أنّه في الطبيعيّة طبيعة مطلقة مجبولة ، و في القسريّة طبيعة مقسورة ، و في الإراديّة و التسخيريّة طبيعة مسخّرة ، و الكلّ ما تستخدمه القوّة العقليّة المفارقة طاعة للّه تعالى . « 1 » تاكنون سخن از پيشينهء اين نيرو ، قانون ميل و نظر حكما در اين‌باره بود و اينك سخن را در بستر قانون « گرانش عمومى » و فرآيند آن پى مىگيريم : جاذبهء عمومى موريس مترلينگ - چنان‌كه اشاره شد - گفت : نخستين‌بار كپلر توانست تا اندازه‌اى طرز عمل قوّهء جاذبه را استنباط كند ، وقتى قانونى براى قوّهء جاذبه پيدا كرد و گفت : « ستارگان به نسبت مكعب فىمابين خود يكديگر را جذب مىكنند » راه را براى نظريه‌پردازى نيوتون هموار كرد . گفتنى است كه كپلر نيز خود مرهون تلاش و كوشش‌هاى كپرنيك است و مىتوان گفت : تا حدّ زيادى وام‌دار اوست ؛ زيرا كپرنيك در باب حركت اجرام فضايى باب تازه‌اى گشود و مدلى جديد ارائه كرد . كپرنيك ( متولد 1473 م ) منجّم مشهور لهستانى پس از ابو ريحان بيرونى قائل به مركزيت خورشيد و متحرك بودن زمين شد . وى به مطالعه و پژوهش در آثار منجّمان گذشته پرداخت و همه اشكالات و ناهماهنگىهايى را كه در دستگاه كرات و دواير بطليموس وجود داشت هويدا ساخت . در سال 1504 ميلادى بود كه كپرنيك با عقيدهء فينولائوس و آريستارك كه هيجده قرن پيش از

--> ( 1 ) . ملّا محسن فيض ، اصول المعارف ، به كوشش آشتيانى ، نشر دفتر تبليغات اسلامى ، 1362 شمسى ، ص 101 .