على زمانى قمشه اى

328

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

كردم كه در چنين روز برفى نمىبايست مزاحم بشوم . فرمودند : شما كه از مدرسهء مروى تا اينجا آمديد ، گداها بودند يا نبودند ؟ گفتم : چرا بودند . امروز كه روز كسب و كار آن‌هاست . ايشان گفتند : خوب آن‌ها كه تعطيل نكردند ، چرا ما تعطيل كنيم . « 1 » نياز فقيه به رياضيات و نجوم و تبحّر علامه شعرانى استاد ما حضرت علّامه حسن‌زاده ( مد ظله ) در رسالهء « پيرامون فنون رياضى » سخنان شيرين و دلنشينى از گفتار فقها و اخترشناسان و رياضىدانان مسلمان گلچين كرده و نوشته است : فقهاى اسلام در اكثر ابواب فقه نيازمند علوم رياضىاند ، مثلا در مسألهء كرّ به دانستن قواعد هندسى نياز دارند تا مساحت ظروف را براى معرفت مقدار كرّ كه بايد به حسب مساحت چهل و دو وجب و هفت هشتم وجب بوده باشد تحصيل كنند ، چنان‌كه شيخ بهايى در كتاب فقهى خود « الحبل المتين » به تفصيل بحث كرده است . فقيه در وقت و هلال و قبله نياز به دانستن علم هيئت و نجوم دارد ، چنان كه در ارث به معرفت موازين حساب ، احتياج مبرم دارد . علّامه حلّى در تحقيق فجر اوّل و ثانى يعنى صبح صادق و كاذب در كتاب تذكره چنان ماهرانه و محققانه به مبانى قويم هيئت و مثلثات كروى بحث كرده است كه شيخ بهايى بااين‌كه خود متضلع در اين فنون است در ابتداى كتاب « مفتاح الفلاح » به نقل عبارت موجز تذكره تبرك جسته است .

--> ( 1 ) . كيهان انديشه ، شمارهء 45 ، ص 83 ، فرزانه ناشناخته ، ص 14 و بعد ، تهيه و نشر بوستان كتاب ، 1382 ش .