على زمانى قمشه اى
293
هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )
مىدانست . مرحوم سردار نقل مىفرمود كه مشير الوزراء از اروپا با خود دوربينها و آلات و اسباب خوب مربوط به ستارهشناسى به ايران آورده بود كه به آنها دلبستگى فراوان داشت و من هرگاه به منزلش مىرفتم و سؤالى در نجوم و هيئت از او مىكردم براى توضيح و تشريح مسايل از دوربينها و آلات و ادوات مربوط به ستارهشناسى و رصد كواكب كمك مىگرفت و به بهترين طريق پاسخهايى مىداد كه چنان احاطهاى را در مسايل نجومى از هيچكس ديگر مشاهده نكرده بودم ، بارها استاد در موقع گفتگو از او مىگفت خوب درس خوانده بود ، خيلى خوب تحصيل كرده بود . محمد بامداد دربارهء او نوشته است پس از تكميل تحصيلات در پاريس و بازگشت او در سال 1282 ق بهجاى اينكه دولت رصدخانهاى بسازد و آن را متصدى آن نموده و از معلوماتش استفاده شود او را به تلگرافخانه معرفى و مدّتهاى مديد در آنجا مشغول و رياست مركزى تلگرافخانه را داشت . اسماعيل رايين نيز نوشته است ميرزا محمود دوازده ( 12 ) ساله بود كه پدرش در قم وفات يافت ، چون او از به دو طفوليت علاقه زيادى به تحصيل علوم داشت و چندين سال در قم نزد علماء آن عصر به تحصيل مقدمات و علوم رياضى پرداخته بود در سن 17 سالگى با مادرش به مشهد رفت و دو سال به تحصيل علوم تحرير اقليدس و علم هيئت پرداخت و در سال 1271 ق / 1855 م كه بيستساله بود به تهران آمد و معلم دار الفنون شد ، مدتى تحت تعليمات مسيو « بهلر » فرانسوى كه معلم رياضيات و مهندس عالىمقامى بود تحصيلات خود را تكميل كرد ، چون جوان باهوشى بود مراتب علمى او به گوش ناصر الدّين شاه رسيد و به امر شاه مقرر شد همراه چهل محصّل ديگر كه در