على زمانى قمشه اى
254
هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )
سال 1384 ش اوقات شرعى قم مقدس را از اين زيج استخراج نمود و به دوستداران و اربابان فضل و هنر و فقاهت تقديم نمود . بر اين پايه ما در اينجا تنها به برخى از فرازهاى اين زيج بابركت به قلم حضرت علامه شعرانى و علامه حسنزاده - مد ظله - اشاره مىنماييم : كلام شعرانى دربارهء زيج جونپورى بدانكه اعتقاد به حركت زمين از ديرباز وجود داشته چنانكه عقيده فيثاغورثيان بر اين بوده و مسلمانان نيز دراينباره كاوش كردهاند ، بيرونى گفته است اين مسأله براى ما چندان مهم نيست ، زيرا هدف ما ضبط حركات آسمانى است كه ما مشاهده مىكنيم خواه از حركت آسمان باشد يا از زمين . ديگر كسى كه متوجه حركت زمين شد شخص كوپر نيكوس حدود ( 9500 ق ) اندكى قبل از زمان شيخ بهايى رحمه اللّه بود ، سپس نظر او اشتهار يافت و در طول يك يا چند قرن مورد بگومگو بود ، اين عقيده به سرعت به مشرق زمين رسيد و منجمان از آن بحث كردند ، و نخستين زيجى كه بر اين پايه وضع شد زيج محمّد شاهى گوركانى در هند بود كه در سال 1130 در عهد سلطنت شاه سلطان حسين صفوى تأليف كرد ، و بعد از آن تسهيلاتى بر آن وضع شد از جمله : يكى از مسلمانان هند به نام محمد خان نظام الدّين است كه جد اول لگاريتم را براى سينوس و تانژاتها به كار گرفت و در سال 1150 تأليف نمود . ديگرى مولى غلامحسين جونفورى شيعى امامى مؤلف زيج بهادرى است كه صدسال بعد از محمد خان كاملترين و دقيقترين زيجها را عرضه نمود و در زمان مؤلف به چاپ سنگى مطبوع گرديد ، اين زيجها از زمان مؤلفانش در بلاد ما شهرت يافت و تكيهگاه و مرجع قرار داده شد و بر زيجهاى فرنگى ترجيح يافت چون راحتتر بود و به نياز مسلمانان بهتر پاسخ مىداد و جامعتر