علامه حسن‌زاده آملى - مد ظله - شرح خير اللّه خان بر تحرير مجسطى كتابى است بسيار بسيار گرانقدر و ارزشمند ، و به اضعاف بزرگى صورت و معنايش در خور تحسين و تمجيد است ، آن جناب بر تحرير اصول اقليدس خواجه نيز شرحى مبسوط به نام « تقرير تحرير » به زبان فارسى نوشته است . و همچنين بر متوسّطات كه عبارت از اكر و مساكن و مخروطات و مناظر و غيرها باشند ، شرح دارد ، اين شروح در اواخر سلطنت محمد شاه هندى ، كه زيج محمد شاهى به نام اوست تمام تحرير يافته و تاريخ تمام آن بيست و چهارم محرم روز يكشنبه سال يك‌هزار و يك‌صد و شصت ( 1160 ق ) هجرى مطابق سال بيست و نهم جلوس محمد شاه هندى است و مبيّضه ( - پاكنويس ) آن به دست خلف صالح آن جناب به نام محمد على رياضى صورت گرفته و تاريخ آن 1197 ق است . « 1 » حاج ملا محمد مهدى نراقى ( 1149 - 1209 ق ) حاج محمد مهدى بدون شك از نادره‌ها و نوابغ دوران است ، آثار علمى او در رشته‌هاى فقه ، اصول ، اخلاق ، عرفان ، حكمت ، كلام ، تفسير ، هيئت ، نجوم ، رياضى ، هندسه ، موعظه ، مقتل ، معانى ، بيان ، شعر و ادب گواه سخن است . در اسلام فريختگانى اين‌گونه دانشور ، متخلق به اخلاق اللّه ، سالك ، مجاهد ، جامع علوم عقلى و نقلى ، دريايى مواج از علوم و فنون نادرالوجودند . وى علوم عقلى را در ايران و حوزه اصفهان فراگرفت و در اواخر عمر به عتبات عاليات رفت و در كربلا از محضر شيخ يوسف بحرانى صاحب « حدائق » و

--> ( 1 ) . هزار و يك‌كلمه ، كلمه 358 ، ج 4 ، ص 458 ، مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى ، 1375 ش .