اقتضاى حركاتشان در طلوع و غروب و شمالى بودن و جنوبى بودنشان و در اوج و حضيض قرار گرفتن و همچون رجوع ، اقامت ، استقامت ، و در احكام نجوم در بيوت و و بال و شرف و هبوط رفتن و همسان طبيعت بروجشان قرار گرفتن و مانند اين‌ها از ساير اوضاع و حركات و احكامى كه جز خداوند متعال بدانها آگاهى ندارد . « 1 » صدرا سپس به حكمت قرار گرفتن زمين در وسط عالم پرداخته و مطالبى را درباره آب ، هوا ، حيوان ، نبات ، آتش ، نور و حركت و امثال آنها به نگارش آورده كه همگى ناظر به افلاك بطليموسى و مدل زمين مركزى مىباشد . ناگفته نماند كه نگارنده وقتى جلد هفتم و نهم اسفار را به كمك حضرت استاد علّامه جوادى آملى - مدّ ظلّه - شرح و توضيح مىنمود ، اشاره‌اى به مدل خورشيد مركزى و هيئت جديد نمود و قوانين كپلر و نيوتن را دراين‌باره تطبيق نمود و توضيح داد ، و هنگامى كه به استاد عرضه نمود و معروض داشت به پاى شما قوانين هيئت جديد را به نگارش آوردم به مطايبه‌اى مليح فرمود : ما وقتى تقريرات فقه حضرت علّامه داماد - ره - را مىنوشتيم گاهى مطالبى را از كتابهايى مىنوشتم كه حضرت استاد نمىدانست آن كتاب رحلى است يا رقعى يا جيبى ؟ اين فرمايش كنايه از خشنودى استاد و رضايتمندى معظم‌له بود . رساله قطب و منطقهء صدر المتألهين اشاره شد كه صدر المتألهين در شرح هدايه اثيريه سخنانى عالمانه پيرامون فلك به نگارش آورده كه اهل تحقيق نشانه از آگاهى كامل او به فنون هيئت و رياضى مىدانند وى همچنين در رساله قطب و منطقه روى كردى حكيمانه و

--> ( 1 ) . اسفار اربعه ، ج 7 ، ص 122 و بعد ، فصول 11 و 12 .