على زمانى قمشه اى

170

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

مىنمايد . آنچه مسلّم است ، به گزارش سيد حسن كركى ، بهائى از دانشهايى كه هيچ‌كس از علماى عامّه و خاصّه قبل از او و در زمان او از آنها اطلاع نداشتند ، آگاهى داشته و همين سبب شده است كه هر امر عجيبى را به دو نسبت دهند . بهائى آثار برجسته‌اى به نثر و نظم پديد آورده است . به نوشتهء موسوى حسينى ، وى با زبان تركى نيز آشنايى داشته است . تذكره‌نويسانى چون نصرآبادى ، هدايت ، آذر بيگدلى و محمد قدرت اللّه گوپاموى ، او را از شعراى فارسىزبان دانسته و در تذكره‌هاى خود شرح حال و نمونه‌هايى از اشعارش را آورده‌اند . عرفات العاشقين ، اولين تذكره‌اى است كه در زمان حيات بهائى از او نام برده است . بهترين منبع براى گردآورى اشعار بهائى ، كشكول است تا جايى كه به عقيدهء برخى محققان ، انتساب اشعارى كه در كشكول نيامده است به بهائى ثابت نيست . از اشعار و آثار فارسى بهائى دو تأليف معروف تدوين شده است ؛ يكى به كوشش سعيد نفيسى با مقدّمه‌اى ممتع در شرح احوال بهائى ، ديگرى توسط غلامحسين جواهرى وجدى كه مثنوى منحول « رموز اسم اعظم » را هم نقل كرده است . با اين‌همه هر دو تأليف حاوى تمام اشعار و آثار فارسى شيخ نيست . اشعار فارسى بهائى عمدتا شامل مثنويّات ، غزليّات و رباعيّات است . وى در غزل به شيوهء فخر الدّين عراقى و حافظ ، در رباعى با نظر به ابو سعيد ابو الخير و خواجه عبد اللّه انصارى ، و در مثنوى به شيوهء مولوى ، شعر سروده است . ويژگى مشترك اشعار بهائى ميل شديد به زهد و تصوّف و عرفان است . از مثنويّات معروف شيخ مىتوان از اين‌ها نام برد : نان و حلوا يا سوانح سفر الحجاز ، اين مثنوى ملمّع چنان‌كه از نام آن پيداست در سفر حج و بر وزن مثنوى مولوى سروده شده است و بهائى در آن ابياتى از مثنوى را نيز تضمين كرده است . او اين