على زمانى قمشه اى

167

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

تمثيل گشوده و مرگ را با خواب مقايسه كرده است . نيز در بسيارى موارد ، در شرح احاديث به تأويلاتى ذوقى و عرفانى در حدّ اعتدال پرداخته است . در مسئلهء جنجالى و پراختلاف « سهو النبى » نيز پاسخى ذوقى و ابتكارى ارائه كرده است . وى در تفسير قرآن از بيست تا پنجاه‌سالگى ، به خوض و تدقيق پرداخته و آن را اشرف علوم دانسته است . مهمترين كوشش بهائى ، ارائه توجيه و تعليلى در مورد وضع معانى جديد براى تقسيم‌بندى احاديث از سوى متأخران است . به گفتهء وى ، وقوع فاصلهء زمانى بين متأخرين و سلف صالح و احتمال از بين رفتن كتب اصول اخبار و اشتباه بين احاديث مورد اعتماد قدما با غير آن و به‌طور خلاصه انسداد طرق تشخيص احاديث مورد وثوق قدما ، باعث شد تا متأخران به وضع معانى جديد براى اصطلاحاتى چون صحيح ، حسن و موثّق دست‌يازند و ملاك جديدى براى تميز اخبار ارائه دهند . وى همچنين به ريشه‌هاى تقسيم‌بندى قدما و تعريف آنان از صحيح و حسن و موثّق اشاره مىكند . گذشته از علوم و معارف اسلامى ، مهمترين حوزهء فعاليت علمى بهائى ، رياضى و سپس معمارى و مهندسى است . معروف‌ترين اثر علمى و رياضى او خلاصة الحساب است كه يك دورهء رياضيّات مقدماتى و متوسّط است و شروح بسيارى بر آن نگاشته شده است . ديدگاه‌هاى رياضى بهائى تنها به مطالب خلاصة الحساب محدود نبوده ، بلكه وى در حلّ مسائل فلسفى نيز از رياضى بهره جسته است . براى نمونه در بطلان نظريهء عدم تناهى ابعاد ، ابطال قول به « جزء لا يتجزّى » يا « جوهر فرد » و امتناع تسلسل علل و معلولات به طرح استدلالات رياضى و هندسى روىآورده است . در حلّ مسائل فقهى نيز از رياضى به نحو مطلوبى بهره جسته كه نمونهء آن تعيين حجم و وزن آب كرّ و تعيين نصاب در زكات است . بهائى در كشكول نيز