على زمانى قمشه اى

151

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

1 ) رسالهء بغية الطلاب من علم الحساب ، دربارهء حساب ، شامل سه مقاله در زمينهء حساب هندى ، حساب نجوم و حساب كردن مجهولات و متفرقات . 2 ) كتاب النسب المتشاكلة فى الجبر و المقابلة در جبر . 3 ) تحرير الاكر ثاوذوسيوس . اين كتاب باقى نمانده است . جدولهايى در چند برگ به نام جداول للضرب العشرى به تقى الدّين نسبت داده است . تأليفات تقى الدّين در زمينهء مهندسى و مكانيك عبارت‌اند از : 1 ) الطرق السنية فى الآلات الروحانيّة دربارهء ابزارهاى گوناگون مكانيكى . از اين كتاب نسخه‌اى به خط خود تقى الدّين در ايرلند وجود دارد . احمد يوسف حسن آن را در 1346 ش / 1967 به صورت عكسى منتشر ، و باب سوم آن را - كه دربارهء ساخت چهار نوع وسيلهء انتقال آب به بالا ( تلمبه كردن آب ) است - نقد و بررسى كرده و به همراه متن اصلى به چاپ رسانده است . 2 ) الكواكب الدرّية فى وضع البنكامات الدورية ، دربارهء ساعت‌هاى مكانيكى . اين كتاب را رسالة فى علم البنكامات نيز ناميده‌اند . تقى الدّين در اين كتاب ساختار دو ساعت مكانيكى وزنه‌اى و فنرى با بدنه‌اى به شكل مخروط ناقص را توضيح داده است . البتّه چنين ساعت‌هايى قبلا در اروپا ساخته شده بود . وى در اين اثر ساعت‌هاى ارزان اروپايى را كه به قلمرو عثمانى وارد مىشد ، بررسى كرده است . تكلى متن اين رساله را در « ساعت در امپراتورى عثمانى در سدهء شانزدهم و [ رسالهء ] الكواكب الدّرّيهء تقى الدّين » منتشر كرده است . كتاب تقى الدّين در زمينهء نورشناسى ، نور حدقة الابصار و نور حديقة الانظار نام دارد . او در اين كتاب به بررسى آراى كمال الدّين ابو الحسن فارسى در كتاب تنقيح المناظر - كه خود نقد و تهذيبى از كتاب المناظر ابن هيثم است - پرداخته است . از ديگر مطالب كتاب اينهاست : بررسى مباحث كلى نور ، انعكاس